ଏକ ଦିନ, ଏକ ଭକ୍ତ ଶିବପୂଜା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଏହି ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ଯିଏ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଦୁଇଁରୁ ଉପରେ, ଶରୀରଧାରୀ ଶିବ। ଏପରେ, ଏହି ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମନରେ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତା’ପରେ ନାଭିରେ ଅଗ୍ନି, ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ହୋମ ଦେଖିଲେ। ଏହାଠାରେ, ଭକ୍ତ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପଶିଖା ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ଏହି ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଶରୀରରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ହେବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତିରେ, ସେଇ ନିୟମ ସମସ୍ତଠାରେ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ମନୋପୂଜା କ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଭକ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ, ବେଦୀରେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପୂଜା ସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ଜଳରେ ଫୁଲ ରଖିଲେ। ବିଘ୍ନ ବାଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭିତରେ ଦେଇ, ପୂଜା ପାଇଁ ସ୍ଥଳ ତିଆରି କଲେ। ଦର୍ଭା ଘାସ ଭିତରେ ପିଛାଇ, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ; ପାତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପବିତ୍ର କଲେ। ଛାଟିବା ପାତ୍ର, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାତ୍ର, ଚରଣାମୃତ ପାତ୍ର, ଏହି ଚାରି ଧରଣର ପାତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ପାତ୍ର ଧୋଇ, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଦେଖି, ଶୁଭ ଜଳ ଭରିଲେ; ଉପଲବ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥ ରଖିଲେ। ମଣି, ଚାନ୍ଦି, ସୁନା, ସୁଗନ୍ଧି, ଫୁଲ, ଚାଉଳ, ଫଳ, ତରଳ, ଦର୍ଭା ଘାସ—ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିଲେ। ସ୍ନାନ ଓ ପାନୀୟ ଜଳରେ ଶୀତଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳରେ ଖସ, ଚନ୍ଦନ, ଚମ୍ପା, କୋଳା, କପୁର, ବହୁମୂଳ, ତମାଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଚରଣାମୃତ ପାତ୍ରରେ ମସଲା ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁଡ଼ିଆଯିବା ପରେ ଏଲା, କପୁର, ଚନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ନୈବେଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ କୁଶ ଘାସ, ଚାଉଳ, ଜୌ, ତିଳ, ଘୃତ, ଆଳି, ଫୁଲ, ଭସ୍ମ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଅଭିଷେକ ପାତ୍ରରେ କୁଶ ଫୁଲ, ଜୌ, ବହୁମୂଳ, ତମାଳ, ଭସ୍ମ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳରେ ମନ୍ତ୍ର ଲଗାଇ, ବାହ୍ୟରେ କବଚ ଦେଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରି, ଗାଉମୁଦ୍ରା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପୂଜା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅଭିଷେକ ପାତ୍ରର ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କଲେ। ଏକ ଅଭିଷେକ ପାତ୍ର ମାତ୍ର ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜକ ତାହା ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଜଳ ତିଆରି କଲେ। ଏପରେ, ପୂଜାର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଦ୍ୱାର ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ ବିନାୟକଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ଅନ୍ତଃପାର୍ଶ୍ୱର ଦେବତା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ପୂଜା କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ସୁନା ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ନନ୍ଦୀ ଶାନ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟରେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଚାରି ହାତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ତ୍ରିଶୂଳ, ମୃଗ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ତଳି ଅଟି କିମ୍ବା ହରିଙ୍କ ମୁହଁ ପରି। ଦ୍ୱାର ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମାତି ବାୟୁକନ୍ୟାକୁ ପୂଜା କଲେ। ସୁୟଶା ମାତା, ଯିଏ ଶୀଳବତୀ, ନିୟମନିଷ୍ଠା, ଚରଣ ଶୋଭାରେ ଲଗ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନ୍ତଃକୁଟିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲିଙ୍ଗକୁ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ହଟାଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ଧୋଇ, ଶିରେ ଫୁଲ ରଖି ଶୁଦ୍ଧି କଲେ। ଫୁଲ ଧରି, ମନ୍ତ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସହ କଥା କହି, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ହଟାଇଲେ। ଏହାପରେ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଉପସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ପୃଥିବୀ ତଳେ ଶୁଭ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନନ୍ତ ଶ୍ବେତ, ପଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଆକାଶ ଚାଟୁଥିବା ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚାରି ପାଖର ଶୁଭ ଆସନ ରଖିଲେ; ଚାରି ଉପସ୍ଥାନ—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଉପସ୍ଥାନ ଶ୍ବେତ, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣର, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ; ଅଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ। ଅଙ୍ଗକୁ ରାଜାତ୍ମକ ମଣିରେ ଦେଖି, ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ବେତ ପଦ୍ମ ଆସନ ରଖିଲେ। ଏହି ପଦ୍ମ ଅଷ୍ଟଦଳ, ଅଷ୍ଟଶକ୍ତି ଆଣିମା ଆଦି; ତାଣି, ବାମପାଖରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରୁଦ୍ର ଓ ବାମଶକ୍ତି। ବୀଜଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଅନ୍ତରେ, ଉନ୍ମନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଅନ୍ତର ଗୃହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଗ, ତଣ୍ଡ ଶିବ ଜ୍ଞାନ। ଗଣ୍ଡ ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ରୂପ, ଅନ୍ତର ଗୃହ ଶେଷରେ ତିନି ବୃତ୍ତ; ତିନି ବୃତ୍ତ ଉପରେ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱ—ଆତ୍ମା ଆଦି ଆସନ। ସମସ୍ତ ଆସନ ଉପରେ ଏକ ଶୁଭ ଆସନ ରଖି, ବିଭିନ୍ନ ଆବରଣରେ ପିଛାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଚମକୁଥିବା। ଏହିଠାରେ ଆବାହନ, ସ୍ଥାପନ, ସଂରକ୍ଷଣ, ଦର୍ଶନ, ନମସ୍କାର, ମୁଦ୍ରା ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ପାଦ୍ୟ, ଚରଣାମୃତ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଦେଇ; ପରେ ଧୂପ, ଦୀପ, ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ, ଶିବଙ୍କୁ ଶୟନ କରାଯିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ଏହିପରି ଆସନ ଓ ପ୍ରତିମା ଆସନ କ୍ରମରେ ମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ—ପରମ କାରଣ, ଦେବୀ ସହିତ; ଦେବତା ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ଚମକୁଥିବା। ତିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକାତ୍ମା, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ।