ଏକ ଶିବ-ଧ୍ୟାନର ପବିତ୍ର ରୂପ ମନରେ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ—ତାଙ୍କର ହାତ ଦୁଇଟି ଦେଉଥିବା ଦାନ ଓ ଭୟ ନାଶକ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ମୃଗଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ, ସର୍ପମାଳା ଓ ବାହୁଦଣ୍ଡରେ ଅଳଙ୍କାର ଶୋଭା ପାଉଛି, ଗଳା ନୀଳ ଓ ଅତି ଆକର୍ଷକ। ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗଣ ଓ ପରିକର ସହିତ ଅନୁଗତ। ଏହି ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଶାଳ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ମନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତୁ। ମହାଦେବୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲର ପାତର ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ମୁଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ, ଚୁଲି କଳା ଓ ଘୁଙ୍ଗୁରା। ସେ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ରର ଭଳି ଅତି ଆକର୍ଷକ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମୁକୁଟ, ଚେସ୍ଟ ଉଚ୍ଚ, ଗୋଳ, ଓ ଅତି ଚମକିଲା। କମର କମ୍, ନିତମ୍ଭ ଚୌଡ଼ା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଲାଲ ଟିକି ଫୋରେହେଡ୍ରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଚୁଲି ଅନେକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଚମକିଲା, ଶରୀର ଏକତାରେ ଶୋଭିତ, ମୁହଁରେ ଲଜ୍ଜାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବ। ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧଳି ଧଳି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଧରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ରଖିଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ନୂପାଶ ଛେଦକ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ରୂପ—ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦ ରୂପେ ପ୍ରକଟ। ଏଭଳି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆସନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବେ, ଯେକୌଣସି ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିପାରିବେ—ସେ ହେଉଁ ଶିବୀ, ସଦାଶିବ, ମହେଶ୍ୱରୀ, ଷଡ୍ବିଂଶକା କିମ୍ବା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ। ଏହା ପରେ, ନିଜ ଦେହରେ ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଗକ୍ରିୟା କରି, ଏହି ରୂପରେ ଦେହୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତୁ। ଏପରେ, ମନସିକ ଭାବେ ବାହ୍ୟ ପୂଜା କରି, ତା’ପରେ ନାଭିରେ ହୋମ—ସମିଧ, ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ। ଭୂରୁମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପଶିଖା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ—ଶରୀର ଭିତରେ କିମ୍ବା ନିଜେ, ଯଥାଯଥ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ। ଅଗ୍ନିକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତିରେ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସର୍ବତ୍ର ଏକାଇ ରହିଥାଏ; ଏପରେ ସମସ୍ତ ମନସିକ ପୂଜା କ୍ରମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଲିଂଗ, ବେଦୀ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଚମେଳି ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶା ଜଳରେ ଏକ ଫୁଲ ରଖନ୍ତୁ। ଅସୁବିଧା ବାଧାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରି, ତାହାକୁ କବଚ ଦ୍ୱାରା ଢାକନ୍ତୁ; ଏପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପୂଜାସ୍ଥଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଦର୍ଭା ଘାସ ପିଛାଇ, ଛିଟା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି କ୍ରିୟା କରି, ସମସ୍ତ ପାତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ଛିଟା ପାତ୍ର, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାତ୍ର, ଆଚମନ ପାତ୍ର—ଏହି ଚାରିଟି ପ୍ରସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ। ଧୋଇ, ଛିଟିଏଇ, ଯାଞ୍ଚି, ଶୁଭ ଜଳ ପୁରନ୍ତୁ; ଉପଲବ୍ଧ ସମସ୍ତ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ। ରତ୍ନ, ଚାନ୍ଦି, ସୁନା, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ, ଚାଉଳ, ଫଳ, କଳମ, ଦର୍ଭା ପତ୍ର ଆଦି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ। ସ୍ନାନ ଓ ପାନୀୟ ଜଳରେ ଶୀତଳ ଓ ମନୋହର ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳରେ ବେଟିଭର, ଚନ୍ଦନ, ଜାସ୍ମିନ, କୋଲ, କପୂର, ବହୁମୂଳ ଓ ତମାଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆଚମନ ପାତ୍ରରେ ବିଶେଷ କରି ଚକ୍ର, କପୂର, ଚନ୍ଦନ ଘସି ଦିଅନ୍ତୁ। ନୈବେଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ କୁଶ ଫୁଲ, ଚାଉଳ, ଯବ, ତିଳ, ଘୃତ, ସୋରିସ, ଫୁଲ, ଭସ୍ମ ଦିଅନ୍ତୁ। ଛିଟା ପାତ୍ରରେ କୁଶ ଫୁଲ, ଯବ, ବହୁମୂଳ, ତମାଳ, ଭସ୍ମ ଯଥାଯଥ ରଖନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ବାହ୍ୟରେ କବଚ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଗୋ-ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଛିଟା ପାତ୍ରର ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ, ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରି, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଏକେ ଛିଟା ପାତ୍ର ଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଭିତର ଗୃହପତି ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚମକିଲା ରୂପରେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ସେ ସହଜ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଚାରି ହାତ, ତେଜସ୍ୱୀ ତ୍ରିଶୂଳ, ମୃଗ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ କିମ୍ବା ହରିଙ୍କ ମୁହଁ ଭଳି, ଉତ୍ତର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରରେ ବାୟୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ସୁୟଶା ମାତାଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା, ପଦାଭରଣ ଶୃଙ୍ଗାରେ ଲଗ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ; ଏପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୃହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲିଂଗ ପୂଜା କରି, ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଲିଂଗକୁ ଧୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ରଖି ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ଫୁଲ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମନ୍ତ୍ର ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ; ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏପରେ, ଆସନ ପ୍ରସ୍ଥାପନ, ତାହାର ଆଧାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ; ପୃଥିବୀ ତଳେ ଶୁଭ, କୃଷ୍ଣ ଆଧାରଶକ୍ତି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତ, ଚକ୍ରାକାର, ଧଳା, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ନାଗ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଣ୍ଡ ଗଗନ ଚୁମୁଛି। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚତୁର୍ପଦ ଶୁଭ ଆସନ, କାଠ ବେଞ୍ଚର ଭଳି; ଚାରି ଆଧାର—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ। ଏହି ଆଧାରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଦିଗ ଅନୁଯାୟୀ ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, କଳା ରଙ୍ଗରେ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ; ଅଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିଦିଗରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କ୍ରମରେ ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।