ଏହିପରି, ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ପଞ୍ଚାଶଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପଥରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ, ମୁଁହ, ଓ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରି ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଏ। ଏହି ଅକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବା ପରେ, କିମ୍ବା ଏହା ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବିନ୍ୟାସକୁ ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ଓ ପାଦରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଉପରେ ଉପର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମୁଁହଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏବଂ ଈଶାନଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଶୁକ୍ଳ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ପଞ୍ଚ ଶୁଭ୍ର ଦିଗରେ ଏକ ଏକ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଚାରିଟି ମୁଁହରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଚାରି ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରି ଦିଗ ଅନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯିବ। ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, କନ୍ଧ, ନାଭି, ଉଦର, ପୃଷ୍ଠ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଏବଂ ପାଦ ଓ ହାତରେ ଅଠ ଅଘୋର ଶକ୍ତିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ନିୟମ। ପରେ, ଦୁଇ ପାଶରେ, ମଳଦ୍ୱାର, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ଗୁଡ଼ୁ, ଗୋଡ଼, କଟି, ପିଠି ଓ ପାଶବାହୁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବି, ବାମଦେବଙ୍କ ଦଶ ଶକ୍ତିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ବିନ୍ୟାସର ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ନାକ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁରେ ଶକ୍ତି ବିନ୍ୟାସ କରି, ଏଭଳି କ୍ରମକ୍ରମେ ଏକତିସ ଅଠ ଶକ୍ତି ବିନ୍ୟାସ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ, ପ୍ରଣବ ବିନ୍ୟାସର ନିୟମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଦୁଇ ବାହୁ, କୁହୁଣ୍ଡି ଓ ଗୋଡ଼ ଗଠିରେ ପ୍ରଣବ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପାଶ, ଉଦର, ଜଂଘା, ଗୋଡ଼ ଓ ପାଦ ପୃଷ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣବ ବିନ୍ୟାସ କରି, ବିନ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହଂସ ବିଜ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦୁଇ ଆଖି ଓ ନାସିକାରେ ଭାଗ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଜକୁ ବାହୁ, ଆଖି, ମୁଁହ, ଲଳାଟ, ନାସିକା, ବାହୁମୂଳ, କନ୍ଧ, ପାଶ ଓ ଛାତିରେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ନିୟମ। ନିତମ୍ଭ, ହାତ ଓ ଗୋଡ଼ ଗଠିରେ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବିଧିରେ ଏହି ବିନ୍ୟାସ କରି, ତାପରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଶିବ ନୁହଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଚର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିବ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଶିବ ନୁହଁ, ସେ ଶିବ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେ କେବେ ଶିବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରୁ, ଶୈବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ବନ୍ଧନର ଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ‘ମୁଁ ଶିବ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଶୈବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ କର୍ମୟଜ୍ଞ, ତପଃୟଜ୍ଞ, ଜପୟଜ୍ଞ, ଧ୍ୟାନୟଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନୟଜ୍ଞ—ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞକୁ କଥିତ କରାଯାଇଛି। କିଛି ଲୋକ କର୍ମୟଜ୍ଞରେ, ଅନ୍ୟେ ତପଃୟଜ୍ଞରେ, କିଛି ଜପୟଜ୍ଞରେ, ଆଉ କିଛି ଧ୍ୟାନୟଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ ଜ୍ଞାନୟଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପରସ୍ପର ଉତ୍ତମ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞର ପ୍ରକାର ଦୁଇପ୍ରକାର—କାମନା ସହିତ କିମ୍ବା କାମନା ବିନା। ଯିଏ କାମନାଶୀଳ, ସେ ଭୋଗ ଉପରାନ୍ତ ଆଉ ଭୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ନିଷ୍କାମ ଲୋକ, ରୁଦ୍ର ଧାମରେ ଭୋଗ ଉପରାନ୍ତ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ତପଃୟଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତପସ୍ୱୀ ଏଠାରେ ଭୋଗ କରି ପରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ମାନବ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଶୀଘ୍ର ଶିବ ସାୟୁଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁକ୍ତ ଓ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କର୍ମୟଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେହୀଙ୍କ ଲାଗି। ଯଦି କାମନା ବିନା କରାଯାଏ, ଏହା ମୋକ୍ଷକୁ ନେଇଯାଏ; କାମନା ସହିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ବନ୍ଧନ ମାତ୍ର। ଏହିପରି, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୁଇଟି ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରନ୍ତି; ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ରହିତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୋକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ବାହ୍ୟ କର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ସୀମିତ ଫଳ ମାତ୍ର ଲାଭ କରନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ମହଳରେ ଯେପରି, ଏଠି ମଧ୍ୟ କର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନୀଙ୍କ ରୂପ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି, କର୍ମର ଦୃଢ଼ ରୂପ ମାଟି, କାଠି ଇତ୍ୟାଦିରେ ନିର୍ମିତ, କିନ୍ତୁ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟିର ଦେବତାଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଯେଉଁମାନେ ଶିବର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଶିବ ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ୟକ୍ତି ବାହ୍ୟ ଉପାସନା କରେ। ଯାହା ହାତରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଉଠି ଚାଟିବା ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନରୁ ଧ୍ୟାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧ୍ୟାନରୁ ପୁନଃ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ଏକାଠି ହେଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଏହିପରି, ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ—ବାରଟି ଅଙ୍ଗୁଳ ଦୂରରେ, ମୁଣ୍ଡ ଚୂଡ଼ା, ଲଳାଟ କିମ୍ବା ଭୂରୁମଧ୍ୟରେ। କିମ୍ବା ନାସିକା ଶିରା, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ କିମ୍ବା ନାଭିରେ—ଏହି ନିତ୍ୟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ବାହ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା କୃତ୍ରିମ ରୂପରେ ସଦା ପୂଜିବା ଯାଉଛି। ଅଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା ବେଦିରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପୂଜିବା ଯାଉଛି; କିମ୍ବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ଉଭୟ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଥାଏ, ବାହ୍ୟ ପୂଜା କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା ଚାଲିପାରେ। ଏବେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କ ନିଜେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିବା ପୂଜା ବିଧିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।