ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ନାରୀୟ ଭାବରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉପଦେଶମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି— ଯେଉଁ ଲୋକେ ମାଥାରେ ଭସ୍ମରେ ବୃତ୍ତ, ଚତୁର୍ସ୍ର, ବିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ରୂପରେ ଚିହ୍ନ ଆଙ୍କନ କରନ୍ତି, ସେହି ଚିହ୍ନକୁ ହସ୍ତ, ମୁଣ୍ଡ ଶିରୋଭାଗ, ଓ ଛାତିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଟ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଲେପନ କରିବା ସମାନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ଲେପନ କରିବା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଟ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ, କଣ୍ଠ, କାନ, ଓ ହସ୍ତରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ହେଉଛି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଭ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେହି ପୂର୍ବରୁ ପିନ୍ଧିନଥିବା ହେବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ହଳଦିଆ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାପରେ ଲାଲ ଓ ପରେ କଳା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ହେଉଛି। ଯଦି ଏହି ରଙ୍ଗର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ, ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ତଳ ଶ୍ରେଣୀର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ତଳ ଶ୍ରେଣୀ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହରେ କେବେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଦିନର ତିନୋଟି ସନ୍ଧି କିମ୍ବା କମରେ ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଏକଥର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜେ ଯେତେ ପାରିବେ, ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ନିଜର ଉପାସନା ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ମନୋହର ଆସନ ବିଛାଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର; ତାପରେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିଣ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆଠଟି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର—ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ, ଜଗତ୍ ଚିକିତ୍ସକ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଓ ପରମାତ୍ମା। କିମ୍ବା, କେବଳ ‘ଶିବ’ ନାମକୁ ଏକାଦଶ ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପଶକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଜିହ୍ବାର ଟିପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଧ୍ୟାନ କରି, ପାଦ ଧୋଇ ଓ ହସ୍ତକୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ପ୍ରଥମେ ହସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ହସ୍ତ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ନ୍ୟାସ ତିନି ପ୍ରକାରର—ପାଳନ, ସୃଷ୍ଟି, ଓ ଲୟ କ୍ରମେ। ଘରସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ପାଳନ-ନ୍ୟାସ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ ଉପଯୁକ୍ତ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲୟ-ନ୍ୟାସ ଉପଦେଶିତ। ପତିହୀନା ବିବାହିତା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ-ନ୍ୟାସ ହିଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅପରିଣୀତା କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ କିପରି ହୁଏ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି—ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ପାଳନ-ନ୍ୟାସ; ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ଲୟ-ନ୍ୟାସ। ‘ନ’ ରୁ ‘ମ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ କ୍ରମରେ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ରଖିବା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ତଳହସ୍ତ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ କରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପଞ୍ଚ କଳା ଏବଂ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିପତିମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ, ଓ ମୁଣ୍ଡ ଶିରୋଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳାକୁ ତାଙ୍କର ବୀଜ ଅକ୍ଷର ସହିତ ବନ୍ଧି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ବୀଜରେ ଅଛନ୍ତି, ତାହାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପଞ୍ଚ କଳାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଗୁଣ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ କଟିବା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଓ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଣକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ଶିରୋଭାଗ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରି, ଶିବଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଶୁଖାଇ, କାଳାଗ୍ନିରେ ଦେହକୁ ଦହି, ପ୍ରାଣ ଉପରେ ନେଇ କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଦେହକୁ ବିଗଳିତ ଓ ଦଗ୍ଧ କରି, କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ସାଗର ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦେହକୁ ଅମୃତରେ ଭିଜାଇ ଏହାକୁ ନିଜ ଅବସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ପୁନଃ, କଳା ସୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ି, ଦଗ୍ଧ ଭସ୍ମ କୁ ମଧ୍ୟ ଅମୃତରେ ଭିଜାଇବା ଉଚିତ। ଏହିଭଳି ଜ୍ଞାନମୟ ଦେହରେ, ଦୀପଶିଖା ଆକୃତିର ଶିବଉତ୍ପନ୍ନ ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଆତ୍ମା ଶରୀର ଭିତରେ, ହୃଦୟକମଳରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି, ଜ୍ଞାନମୟ ଦେହକୁ ପୁଣି ଅମୃତ ବୃଷ୍ଟିରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ହସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ହସ୍ତ-ନ୍ୟାସ ଓ ପରେ ମହାମୁଦ୍ରା ସହିତ ଦେହ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଶିବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୁସାରେ ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି, ହସ୍ତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଓ ଛଅ ବର୍ଗର ନ୍ୟାସ କରି, ଦିଗବନ୍ଧନ କ୍ରମରେ ଅଗ୍ନିକୋଣ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର। ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ଆଦି ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗର ନ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଛଅ ଅଙ୍ଗର ନ୍ୟାସ କରି, ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରମ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ଶରୀର ଓ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କରି, ଶିବତ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ସମୟ ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମନ ଅଶାନ୍ତ ଅଛି, ତେବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନ୍ୟାସ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟାସ, ତୃତୀୟ ପ୍ରଣବ ନ୍ୟାସ, ଏବଂ ପରେ ହଂସ ନ୍ୟାସ। ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି; ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ କିମ୍ବା ଅନେକ ଉପାସନା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିପାରିବେ। ‘ଅ’ କୁ ମୁଣ୍ଡରେ, ‘ଆ’ କୁ ଲାଳାଟରେ, ‘ଇ’ ଓ ‘ଈ’ କୁ ଦୁଇ ଆଖିରେ, ‘ଉ’ ଓ ‘ଊ’ କୁ ଦୁଇ କାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ।