ଏକ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନାହିଁ, ଏକ ଉପାସକ ନିଜର ଦୈନିକ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ । ସେ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧିରେ ଶୁଦ୍ଧି ନେଇ, ପରେ ଦନ୍ତ ମଝନ କରେ । ଯଦି ଦନ୍ତ କାଠି ଉପଲବ୍ଧ ନହୁଏ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଦିନରେ, ସେ ବାରୋଟିଥର ପାଣିରେ ମୁଁହ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧି ନେଉଛି । ଏହାପରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ଆଚମନ କରି, ବରୁଣ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ—ଏହା ନଦୀ, ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ, ଝିଲିକିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରିବ । ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ନଦୀ ତଟରେ ରଖି, ବାହ୍ୟ ମଳିନତା ଦୂର କରି, ଦେହରେ ମାଟି ଲଗାଇ, ସେ ନିଜକୁ ପୁଣି ଗୋଉମୟ ଦ୍ୱାରା ମଲିନତା ଦୂର କରେ । ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପୁନଃ ପୁନଃ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ ରାଜା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନେଇଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସନ୍ୟାସୀ କିମ୍ବା ବିଧବା, ସେମାନେ ଶୁଭାସିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଦନ୍ତ ମଝନରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମେଘ ଧାରଣ କରି, ଚୂଡ଼ା ବାନ୍ଧି, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଚମନ କରି, ଜଳରେ ତିନିଟି ମଣ୍ଡଳ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସ୍ନାନ କାଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନଃ ଉଠି ଆଚମନ କରି ସେଇ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲେପନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ସ୍ନାନ କାଳରେ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ, କୁଶ ଦଣ୍ଡ, ପଳାଶ ପତ୍ର, ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ହାତ ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନିଥର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଉଦ୍ୟାନ, ଘରେ କିମ୍ବା କଳଶ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ପୂତ ପାଣି ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ବରୁଣ ସ୍ନାନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ବା ପାବକ ସ୍ନାନ, ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଶିବ ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ; ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ ଏହି ସ୍ନାନ ନିଜ ସ୍ନାନ ଭାବିବେ । ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆଚମନ ପୂର୍ବକ ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ କରି, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଥିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବିଧିମତ ଉପାସନା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇବେ । ନିଜ ସୂତ୍ରାନୁସାରେ ହସ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧି କରି, ମୁଦ୍ରା କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯିବେ । ବାମ ହାତରେ ଜଳ, ଶୁଭାସିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ, କିମ୍ବା କୁଶ ଦଳରେ ଛିଟାଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଭିଷେକ କରିବେ । ‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ଜଳ ଘ୍ରାଣ କରି, ବାମ ନାସିକା ଦ୍ୱାରା ଜଳ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ । ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ବାମ ନାସିକା ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭାବିବେ, ବାହ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଶିଳାରେ ବିରାଜିତ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ । ଏହାପରେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଭୂତମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ । ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ହସ୍ତ ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ରକ୍ତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବେ । ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ, ‘ସ୍ୱଖୋଲ୍କାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଭ ଫଳ ଲାଗି ପୂଜା କରିବେ । ପୁନଃ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି, ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜି, ମାଗଧ ପ୍ରସ୍ଥ ମାପର ସୁନାର ପାତ୍ର ରଖିବେ । ଏହାକୁ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧ ମିଶିତ ପାଣି, ରକ୍ତ ପୁଷ୍ପ, ତିଳ, କୁଶ ଓ ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ ଭରିବେ । ଦୂର୍ବା, ଅପାମାର୍ଗ, ଗାଈ ଦୁଧ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଦେଇ, ଜମିନକୁ ହାତ ଦେଇ, ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବେ । ସେହି ପାତ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ; କିମ୍ବା ହାତ ଯୋଡ଼ି, ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଧରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ । ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପୀ ଆକାଶସ୍ଥ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଉପରେ ଉଠାଇ ଦେଇ, ପୁନଃ ହସ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧି ପରେ ମୁଦ୍ରା କରିବେ । ଇଶାନ ଠାରୁ ସଦ୍ୟଂତ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣି, ଭସ୍ମ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେହର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଲଗେଇବେ । ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ପାଦ ଏକାକ୍ରମିକ ଭାବେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଛୁଇଁ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ । ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଥର ପ୍ରଣାମ କରି, ଏଗାରୋଟି ମନ୍ତ୍ର ପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ର ଛିଟାଇବେ କିମ୍ବା ଚାଦର ଢାକି, ପୁନଃ ଦୁଇଥର ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ । ପୁଣି, ହସ୍ତ ନୀଚେ ରଖି, ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତିପୁଣ୍ଡ୍ର (ତିନି ରେଖା) ନିୟମାନୁସାରେ ଏବଂ ଭଲଭାବରେ ଲାଗାଇବେ । ମଣ୍ଡଳାକାର, ଚତୁର୍ସ୍ର, ବିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ରୂପରେ ଭସ୍ମ ଲାଗିଥାଏ, ସେଇ ଚିହ୍ନ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଭସ୍ମାଳେପ ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭଳି ନୁହେଁ । ଏହିପରି, କେବଳ ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲାଗିବା ଉଚିତ୍; ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, କାନ ଓ ହାତରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବେ । ଏହି ମାଳା ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଅଖଣ୍ଡିତ, ଶୁଭ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ପିନ୍ଧିତ ନ ହେବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ହଳଦିଆ, ପରେ ଲାଲ, ତା’ପରେ କଳା ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯଦି ଏହି ରଙ୍ଗ ନ ମିଳେ, ଯେଉଁ ମିଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଛି ତାହା ପିନ୍ଧିବେ; ତଥାପି ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗ ନିମ୍ନ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ, ନିମ୍ନ ବର୍ଗ ଉଚ୍ଚ ନ ପିନ୍ଧିବେ । ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ମାଳା ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, କିମ୍ବା ଦୁଇଥର, କିମ୍ବା ଏକଥର ଅବଶ୍ୟ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ । ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଉପାସକ ଉପାସନା ସ୍ଥଳକୁ ଯାଇ ଆସନ ଶୋଭାମୟ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବେ । ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମୁହଁ କରି, ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଶାନ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବେ ।