ପୂର୍ବକାଳରେ ପୂଜ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ନଦୀର ସଠିଏ ମୁଖ ଅଛି। ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ହିମାଲୟର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାତ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଏହାର ଏକଶ ମୁଖ ଅଛି। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ କାଶୀ ଆଦି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠି, ମୃଗବୃହସ୍ପତି ସମୟରେ ତଟ ବିଶେଷ ଉତ୍ତମ ହୁଏ। ଶୋଣଭଦ୍ର ନଦୀ, ଯାହାର ଦଶଟି ମୁଖ ଅଛି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦାନ କରେ। ଏଠି ଦେହ ଶୂଧ୍ଧି ଓ ଉପବାସ କଲେ ଗଣେଶଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ନର୍ମଦା ନଦୀ, ଚବିଶଟି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏହି ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ବାସ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ତମସା ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ ଓ ରେବା ଦଶମୁଖୀ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଗୋହତ୍ୟା ପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ଏହି ଏକୋଇଶଟି ମୁଖ ଥିବା ନଦୀ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଏହି ଅଠର ମୁଖ ଥିବା ନଦୀ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଦଶମୁଖୀ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ନମୁଖୀ ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଭଲ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରୁ ତଳ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆସନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ, ପମ୍ପା, କନ୍ୟା ଓ ଶ୍ୱେତନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। କାଭେରୀ ସହ୍ୟାଦ୍ରି ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଏହି ଏକୋଇଶଟି ମୁଖ ଥିବା ଏହି ତଟ ସମସ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏଠି ତଟ ଦେବଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଦେଇଥାଏ। ଶୈବ ତଟ ଶିବ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ନୈମିଷ, ବଦରୀ, ମେଷଗ, ଗୁରୁ ଓ ରବି ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ଏହି ସ୍ନାନ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିଠି ହୁଏ। ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଂହ ଓ କର୍କଟରେ ଥିବା ବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। କେଦାର ଜଳ ପାନ କରିବା ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଗୋଦାବରୀରେ ସିଂହ ମାସରେ ବୃହସ୍ପତି ସିଂହରେ ଥିବା ବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଲୋକ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି, ବୃହସ୍ପତି କନ୍ୟାରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରେ ଥିବା ବେଳେ ଯମୁନା ଓ ଶୋଣା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉପକୃତିକର। ଏହା ଧର୍ମ ଓ ଦନ୍ତି ଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ମହାଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ତୁଳାରେ ଥିବା ବେଳେ କାଭେରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉପକୃତିକର। ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ। ବୃଶ୍ଚିକ ମାସ ଓ ବୃହସ୍ପତି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୃଶ୍ଚିକରେ ଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ମିଳେ। ବୃହସ୍ପତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଏହିପରି ଫଳ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି, ମୃଗ ମାସରେ ବୃହସ୍ପତି ମୃଗରେ ଥିବା ବେଳେ ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଏହି ଶିବ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁମ୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କିମ୍ବା ତିଳ ମିଶାଇ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣାବେଣୀ ତଟରେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ, ପିସ୍ଚ ମାସରେ ଅତି ପ୍ରଶଂସିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ମିଳେ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ସହ୍ୟାଦ୍ରିଜ ନଦୀତଟରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ। ଏଠି ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଦିଆଯାଏ। ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ ଓ ବେଗବତୀ ନଦୀ ତଟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଦେବଲୋକ ଦେଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଧର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ। ନିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଶିଳ, ଓ ଚିନ୍ତନ ରେ ନିରତ ଥିଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ନହେଲେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଧର୍ମ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃତ ପୁଣ୍ୟ ଅତିଶୟ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଠି କୃତ ପାପ ବହୁଗୁଣିତ ହୁଏ। ଯଦି ଏହି ସମୟରେ କେହି ଜୀବନ ଚାହିଁ ପୁଣ୍ୟ କରେ, ତେବେ ନାଶ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। ପୁଣ୍ୟ ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ବାଚିକ ଉପାୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ମନସିକ ପାପ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ପାପ ହୀରା ଚାମ୍ବା ଭଳି ଅନେକ ଯୁଗ ରହିଯାଏ। କେବଳ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହୁଏ, ନହେଲେ ନାହିଁ। ବାଚିକ ପାପ ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଶାରୀରିକ ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଧନ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହୁଏ, ନହେଲେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ରହିଯାଏ। କେତେବେଳେ ପୂର୍ବରୁ କୃତ ପାପ ପୁଣ୍ୟକୁ ନାଶ କରିଦିଏ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ମୂଳ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ଅଂଶ ଅଛି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ନାଶ ହୁଏ, ବୃଦ୍ଧି ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ଭଳି। ଭୋଗ ଅଂଶ କେବଳ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୂଳ ନାଶ ହେଲେ ଶେଷ ଅଂଶ କେବଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ରହିଯାଏ। ଦେବତା ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରି ମଣିଷ ଭୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେଉଁଠି କେହି ସୁଖ ଚାହିଁ, ସେଉଁଠି ପାପ କରିବାଠୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍। ଏବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଶିଖ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଂସାର ଜୟ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହ, ଯାହା ଶ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ' ବୋଲି କହାଯାଏ। ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ 'ବିପ୍ର', ଏହି ଦୁଇଁଜଣ 'ଦ୍ୱିଜ'।