ଏକଥା ସୁନି, ଏ ମହାମୁନିମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣ, ଯାହା ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ତୀର୍ଥର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ମହିମାକୁ ମୁଁ ଏବେ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଯାହା ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ବିସ୍ତୃତ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ବନମାଳାରେ ଭରିଥିବା, ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି। କେତେକ ତୀର୍ଥ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗୀକୃତ, କିଛି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗୀକୃତ, ଏବଂ କିଛି ସ୍ଵୟଂଭୂ—ସମସ୍ତେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଏହି ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ବାକ୍ହୀନତା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ। ଭାରତ ଭୂମିରେ ଯଦି କେହି ସ୍ଵୟଂଭୂ ତୀର୍ଥରେ ବସି ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାପ କଲେ ସେହି ପାପ ଘନିଷ୍ଠ ହୁଏ; ଏହିଠି ରହି ଅତି ସାନ୍ନ ପାପ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିଛି ଉପାୟରେ ହେଉ, ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବା ଉଚିତ। ସିନ୍ଧୁ ଓ ଶତନଦୀର ତଟରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ, ଯାହାର ସଠି ମୁଖ ଅଛି, ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ତଟରେ ବସିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଦୀରେ ଦୀରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା, ହିମାଳୟ ଝିଅ, ଶତମୁଖୀ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀର ତଟରେ କାଶୀ ଆଦି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ମୃଗବୃହସ୍ପତି ସମୟରେ ଏଠାର ତଟ ଅତି ଉତ୍ତମ; ଶୋଣଭଦ୍ର ଦଶମୁଖୀ ଓ ପବିତ୍ର, ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଉପବାସ କଲେ ଗଣେଶ ପଦ ମିଳେ; ନର୍ମଦା, ଚବିଶିଟି ମୁଖ ସହିତ, ବଡ଼ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ବାସ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ମିଳେ; ତମସା ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ ଓ ରେବା ଦଶମୁଖୀ ନଦୀ। ଗୋଦାବରୀ ଅତି ପବିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଗୋହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହିକୁ ଏକୋଇଶିଟି ମୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ତଟ ରୁଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହିକୁ ଅଠାରୋଟି ମୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଦଶମୁଖୀ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ, ନବମୁଖୀ ଓ ପବିତ୍ର, ଏହି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଭଲ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ପତିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ, ପମ୍ପା, କନ୍ୟା, ଶୁଭ୍ର ଶ୍ୱେତନଦୀ ତଟରେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କାଭେରୀ, ସାହ୍ୟାଦ୍ରି ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ମହାନ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ସତାଇଶଟି ମୁଖ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତଟ ସ୍ଵର୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଦେଇଥାଏ। ଶୈବ ତଟ ଶିବଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ନୈମିଷ, ବଦରୀ, ମେଷଗ, ଗୁରୁ ଓ ରବିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ନାନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ସିଂହ ଓ କର୍କଟ ରାଶିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। କେଦାର ଜଳ ପାନ ଓ ସ୍ନାନ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ; ସିଂହ ମାସରେ, ବୃହସ୍ପତି ସିଂହ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଗୋଦାବରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶିବଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଯମୁନା ଓ ଶୋଣାରେ ବୃହସ୍ପତି କନ୍ୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାଁରେ ଥିଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ ଧର୍ମ ଓ ଦନ୍ତିଲୋକ ମିଳେ, ମହାଭୋଗ ମିଳେ। ତେଣୁ, କାଭେରୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ତୁଳାରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳେ; ବୃଶ୍ଚିକ ମାସ ଆସିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ବୃଶ୍ଚିକରେ ଥିଲେ ଏହିପରି। ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ମିଳେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀରେ ବୃହସ୍ପତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବଲୋକ ଦିଆଯାଏ। ଜାହ୍ନବୀରେ ମୃଗ ମାସରେ, ବୃହସ୍ପତି ମୃଗରେ ଥିଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବଲୋକ ମିଳେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଶିବଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଉପଭୋଗ କରି ପରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ। ମାଘ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁମ୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗଙ୍ଗାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କିମ୍ବା ତିଳ ମିଶା ଜଳ ଦାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏହି କ୍ରିୟା କୃଷ୍ଣାବେଣୀରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୀନରେ ଥିବାବେଳେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ମିଳେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ସାହ୍ୟାଦ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀ ତଟରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ କୃତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ହୁଏ; ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ରଲୋକ ମିଳେ। ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଓ ବେଗବତୀ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତଟ ଉପରେ ସ୍ଵର୍ଗଦାୟିନୀ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି ଯେଉଁଠି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସି ତାହାର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନିରନ୍ତର ଶୁଭ ଆଚରଣ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଓ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନରେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୟାଳୁ ଲୋକମାନେ ବସିବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃତ ପୁଣ୍ୟ ବହୁତ ଫଳଦାୟି, କିନ୍ତୁ ପାପ କଲେ ତାହା ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଯାଏ। ସେ ସମୟରେ ଯଦି କେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ଚାହେ, ତେବେ ତାହାର ନାଶ ହୁଏ; ପୁଣ୍ୟ ଦେହିକ କିମ୍ବା ବାଚିକ ରୂପେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ମନସିକ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନାଶ କରିପାରନ୍ତି; ମନସିକ ପାପ ହୀରା ପରି ଅନେକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ।