ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶିବ ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶିବ ସମୟାର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କହାଯାଇଛି, ବୁଝାଯାଇଛି, ଓ ଶିବ ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ସମୟାରେ ଯାହା ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ସେସବୁକୁ ଶିଷ୍ୟ ମନରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିବା ପରି ଗଭୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ପାଠ, ପାଠନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଶିବ ଆଚାର୍ୟ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ସମୟା ନାମକ ଏହି କ୍ରିୟାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଶିବ ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ। ଏହାପରେ, ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଛଅଟି ପଥର ଶୁଦ୍ଧି କ୍ରିୟା କରିବେ। ଏହି ଛଅ ପଥ ହେଉଛି—କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ, ଓ ମନ୍ତ୍ର। ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚ କଳାକୁ 'କଳା ପଥ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ପଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ପଞ୍ଚ କଳା ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି। ତତ୍ତ୍ୱ ପଥ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିମ୍ନ ତଳ ସୁଦ୍ଧା ବିସ୍ତୃତ, ଯେଉଁଥିରେ ଛବିଶି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇଁ ପ୍ରକାର। ଭୁବନ ପଥ ତଳ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛଅଟି ଭୁବନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଅଛି। ପଞ୍ଚାଶି ରୁଦ୍ର ଆକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣ ପଥ କୁହାଯାଏ; ବିବିଧ ପଦ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପଦ ପଥ କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର ପଥ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେପରି ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଏନି, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ। ମନ୍ତ୍ର ପଥରେ ଶିବଙ୍କୁ ଗଣନା କରାଯାଏନି, ସେ ମନ୍ତ୍ରଙ୍କର ନାଥ। କଳା ପଥ ବ୍ୟାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ, ଅନ୍ୟ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଯିଏ କାହାର ପଥର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ପଥ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ଛଅ ପଥର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସେ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିପାରିବେନାହିଁ; ତେଣୁ ପଥର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଏହାର ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ଭଳି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିବା ଦରକାର। ଏହି ସବୁଠିକ୍ ବୁଝି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ପୂଜା ମଣ୍ଡଳର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଥ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ମାପର ଘଟ ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର; ଏହାପରେ, ଶିବ ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ। ଏହି ବୃତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବେ; ସେଠାରେ ତିଆରି କରା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାୟସ ପକାଇବେ। ଏହାର ଅର୍ଧାଂଶ ହବନ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହେବ, ଶେଷ ଅଂଶ ସଞ୍ଚୟ ରଖିବେ; ପ୍ରସ୍ତୁତ ବୃତ୍ତରେ, କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଏକ ବୃତ୍ତରେ, ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ପଞ୍ଚଟି ଘଟ ପଞ୍ଚ ଦିଗରେ ଏବଂ ଏକଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖିବେ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର, ମୂଳ ଅକ୍ଷର, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ସହିତ ସ୍ଥାପିତ କରିବେ। ‘ୟ’ ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନମସ୍କାର ସହିତ, କ୍ରିୟା ଜ୍ଞାନୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ମଧ୍ୟ ଘଟରେ ଈଶାନ, ସାମ୍ନା ଘଟରେ ପୁରୁଷ, ଦାହାଣ ଦିଗରେ ଅଘୋର, ବାମ ଦିଗରେ ବାମଦେବ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସଦ୍ୟଜ୍ଞ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ମୁଦ୍ରା ଗଠନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘଟଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ। ଏହି କ୍ରମରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶିବାଗ୍ନିରେ ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବେ; ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ପିତ ପାୟସ ଅର୍ଧାଂଶ ହବନ କରିବେ, ଶେଷ ଅଂଶ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ବ ନିୟମରେ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହବନ ଅର୍ପଣ କରି, ତାପରେ ଜ୍ୱାଳନ କରିବେ; ଓଁକାର ପରେ ହୁଁକାର, ମୂଳ ଓ ଶେଷରେ ଫଟ୍, ଏବଂ ସ୍ୱାହା ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜ୍ୱାଳନ କ୍ରିୟାରେ ତିନି ଅଂଶ ହବନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକୃତି ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ତିନି ପ୍ରକାର, ତିନି କ୍ରିୟା, ଦ୍ୱିଜ କନ୍ୟା ଶୁଭ୍ର ରୂପରେ କରିଥିବା ପରି। ସୂତା, ଅନ୍ୟ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଚୂଡ଼ାର ଶିରାରେ ବାନ୍ଧିବେ, ଏହା ମହାପଦାଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ଭାବେ, ଶିଷ୍ୟ ସିଧା ଦେହେ ଦଁଡାଇ ରହିବେ। ଏହି ସୂତାକୁ ଲମ୍ବା କରି, ସେଠାରେ ସୁଷୁମ୍ନା ସହିତ ଯୋଗ ଦେବେ; ଶାନ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବେ। ତିନି ଅଂଶ ହବନ କରି, ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଭଳି କ୍ରିୟା କରିବେ। ଚେତନା ନେଇ, ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ରଖି, ସୂତା ସହିତ ସୂତାକୁ ଯୋଡ଼ିବେ, ଏବଂ କବଚ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା କରିବେ। ଏହି ସୂତାକୁ ଢାକି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହକୁ ତିନି ମୂଳ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ, ଭୋଗ୍ତା ଓ ଭୋଗ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଚିହ୍ନିତ କରି। ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅର୍ଥ ଓ ଦେହର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତା ଆଦି କଳାମାନେ ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନାମ ଦ୍ୱାରା ସୂତାରେ ଯୋଡ଼ି, ନମସ୍କାର ସହିତ ପୂଜା କରିବେ; କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ବୀଜ ରୂପ ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଭଳି କ୍ରମ କରିବେ। ଏହାପରେ, ମଳ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ଆରମ୍ଭରେ, କଳାମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଦେଖିବେ; ମଳ ଆଦିରେ ହବନ କରି, କଳାମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ କରିବେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଦେଇ, ଦେହରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସୂତା ଚିହ୍ନିତ କରିବେ; ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତା ଅବସ୍ଥାରେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂତା ଲେଖିବେ। ଏପରି ଭାବରେ, ନିବୃତ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମକ୍ରମେ କ୍ରିୟା କରି, ତିନି ହବନ ଅର୍ପଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜିବେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବତା ଦାହାଣ ପାଖରେ ବସାଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଇ, ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ଦର୍ଭା ଘାସ ସହିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ହବନ ଚାରୁ ଦେବେ।