ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶିବ ଉପାସନାର ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ, ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଅର୍ଥର ସଂପୃକ୍ତି ବୁଝି, ଶିବଙ୍କ ରୂପକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଓ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଆସନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟ, ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦୀକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ—ଯେଉଁଠି କହାଯାଏ ଯେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଭୋଜନ କରିବା ଠାରୁ ଜୀବନକୁ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେବା ଉତ୍ତମ। ଶିବ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶୂଧ୍ଧ ଭାବ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଉପାସନା ଦୀକ୍ଷା ଯାଏଁ ମନର ମୋହ ଓ ଭ୍ରମ ରହିଥାଏ, ଶିଷ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାଏ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ 'ସମୟା' ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏଉଁପରେ, ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଭସ୍ମ ଓ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରୁ ଶକ୍ତିପ୍ରଦାନ ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦାଣା ଦେଇଥାଏ। ଅବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଦେବତାର ଏକ ପ୍ରତିମା, ଗୁପ୍ତ ଶରୀର, ପୂଜା ଉପକରଣ, ଅର୍ପଣ, ପାଠ ଓ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଶିଷ୍ୟ ଏଗୁଡିକୁ ଶିବ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହାକୁ ଶିରେ ରଖି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା କରି, ମଠ କିମ୍ବା ଘରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶିବ ଆଚରଣ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିଖାଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା, ବୁଝିଥିବା ଓ ଘୋଷିତ ଯେଉଁ ସମୟା ଉପଦେଶ ଅଛି, ଏହି ସବୁକୁ ଶିଷ୍ୟ ଶିରେ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାଏ। ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ପାଠ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଶ୍ରବଣ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ 'ସମୟା' ନାମକ ରିତି ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ମାନବକୁ ସିଧାଶିବ ନଗର ଉପଲବ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଏହା ପରେ, ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶିଷ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରି, ଶିଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଷଡ୍ମାର୍ଗର ଶୁଧ୍ଧି କରିଥାଏ। ଷଡ୍ମାର୍ଗ କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ, ଓ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ଛଅଟି ମାର୍ଗ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପାଞ୍ଚ କଳା ଜଣାଶିବାକୁ 'କଳାର ମାର୍ଗ' କୁହାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳା ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ତତ୍ତ୍ୱର ମାର୍ଗ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିମ୍ନତମ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ଯାହା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅଶୁଧ୍ଧ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଉ ଏକ ମିଶ୍ର ଅଂଶ ସହିତ ଛବିଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଭକ୍ତ। ଭୁବନର ମାର୍ଗ ତଳ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଷଷ୍ଠି ଭୁବନରେ ବିସ୍ତୃତ, ଯେଉଁଠି ଭେଦ ଓ ବିଭାଗ ନାହିଁ। ବର୍ଣ୍ଣର ମାର୍ଗ ପଞ୍ଚାଶୀ ରୁଦ୍ର ଆକାରରେ ଅଟୁଟ, ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣର ମାର୍ଗ କୁହାଯାଏ; ପଦର ମାର୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ମନ୍ତ୍ରର ମାର୍ଗ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ, ଯେପରି ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ନହେଁ, ତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱର ନାୟକ ଭାବେ ଅଟୁଟ। ମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗରେ ଶିବଙ୍କୁ ଗଣନା କରାଯାଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଶିବ ମନ୍ତ୍ରର ନାୟକ। କଳାର ମାର୍ଗ ବ୍ୟାପିତ ତଥା ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗ ବ୍ୟାପିତ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଷଡ୍ମାର୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଵଭାବ ନଜାଣି, ନିଜର ମାର୍ଗ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଷଡ୍ମାର୍ଗର ରୂପ ତାଙ୍କୁ ଜଣା ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ୟାପିତ ଓ ବ୍ୟାପିତ ଅବସ୍ଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ, ତେଣୁ ମାର୍ଗର ନିଜର ସ୍ଵଭାବ, ବ୍ୟାପିତ ଓ ବ୍ୟାପିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି, ଶୁଧ୍ଧି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ, ବେଦୀର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବ ଭାବରେ। ପାଣିଠାରି ପାଇଁ ଦୂଇ ହସ୍ତ ଆକାରର ଏକ ଚକ୍ର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦୈନିକ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବକ ନିମ୍ନ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ବ ଭାବରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବାର୍ପଣ ପାଇଁ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାୟସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଦେଇ, ଶେଷ ଅଂଶ ଦିଆଯାଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚକ୍ରରେ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଚକ୍ରରେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପଞ୍ଚ ଦିଗରେ ଏବଂ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପାଣିଠାରି ରଖିଥାଏ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ମୂଳ ଅକ୍ଷର ସହିତ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରି, 'ୟ' ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ। କେନ୍ଦ୍ରରେ ଈଶାନ, ସାମ୍ନାରେ ପୁରୁଷ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଘୋର, ବାମରେ ବାମ, ପଶ୍ଚିମରେ ସଦ୍ୟ—ଏଭଳି ସ୍ଥାପନ କରି, ରକ୍ଷା ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ନିର୍ମାଣ କରି, ପାଣିଠାରିକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏହି କ୍ରିୟା ପରେ, ଶିବ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ; ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ପିତ ପାୟସ ଅଂଶ ଅର୍ପଣ କରି, ଶେଷ ଅଂଶ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୂର୍ବ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ ପରେ ଅଗ୍ନି ଦୀପାନ କରି, ଓଁକାର ପରେ ହୁଁକାର, ମୂଳ ଓ ଫଟ୍ ଶେଷ କରି, ଶ୍ୱାହା ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଦୀପାନର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ କ୍ରମିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ତିନି ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକାରକୁ ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ତିନି ଭାଗ, ତିନି କ୍ରିୟା, ଦ୍ୱିଜ କନ୍ୟା, ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ। ତାଳପାଟିରେ ଏକ ସୂତା ଦେଇ ସୂତା ଶିଷ୍ୟର ଚୁଡା ଟିପରେ ବାନ୍ଧି, ଅଙ୍ଗୁଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା କରି, ଶିଷ୍ୟ ସିଧା ହେବାରେ ଏହି ସୂତା ବାନ୍ଧିଥାଏ।