ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସଫା କଲସ ନେଇ, ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଆଚାର୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି ଏବଂ ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଜୋଡିତ ହାତରେ ମଣ୍ଡପ ପାଖକୁ ଯାଏ। ଆଗରୁ ଯେପରି ଦର୍ଭା ଘାସର ଆସନରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇ, ଆଚାର୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ହାତରେ ବିଶେଷ ମୁଦ୍ରା କରନ୍ତି। ତା’ପରେ, ଆଚାର୍ୟ ନିଜ ମନରେ ଭସ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ହାତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରି ‘ଶିବ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ପୁଣି, ଶିବାଚାର୍ୟ ଜଳାନ, ଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି କରନ୍ତି। ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଆସନକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ମନସିକ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଆଚାର୍ୟ ଜୋଡିତ ହାତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—“ସଦା ଏଠାରେ ବସିଥିବେ”—ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତେଜସ୍ୱିତାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଶୈବ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଆଚାର୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ ଶିବମନ୍ତ୍ର ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଶିଷ୍ୟ ଜୋଡିତ ହାତରେ, ମନ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଲୀନ ରଖି, ଶିବାଚାର୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ। ପରେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆଚାର୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶାକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ବିଚାର କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖାଇ, ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଉଚିତ ଆସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଏ। ପରେ, ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶିଷ୍ୟ ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଦୀନତାରେ ଦୀକ୍ଷା ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ। ଏଠି ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ—ଭଗବାନ ତ୍ରିନୟନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ବିନା କିଛି ଭୋଗ କରିବା ଠାରୁ ଜୀବନ ଦେଇଦେବା କିମ୍ବା ମସ୍ତକ କାଟାଯିବା ଉତ୍ତମ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋହ ଓ ଭ୍ରମ ରହିଛି, ଶିଷ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଭକ୍ତି ଓ ଧୃଢତାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ‘ସମୟ’ ପଦ୍ଧତି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ୟ ଆଧିକାର ପାଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ରହିଥାଏ। ପରେ, ଆଚାର୍ୟ ନିଜ ହାତରେ ଭସ୍ମ ନେଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ସଂପନ୍ନ ଏକ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ସହିତ। ସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଶରୀର ଏବଂ ପୂଜା, ନିବେଦନ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନର ସାଧନା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ଏହି ସବୁକୁ ଶିବାଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶିଷ୍ୟ ତାହାକୁ ମସ୍ତକ ଉପରେ ରଖି, ଭକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା କରି, ମଠ କିମ୍ବା ଘରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଆଚାର୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଭକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶିବାଚାର ଶିଖାଇବେ। ଏପରି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ବୁଝାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଶିବାଚାର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ସମୟ’ରେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ଶିଷ୍ୟ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧ୍ୟୟନ, ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ‘ସମୟ’ ନାମକ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସିଧାଶିବପୁରୀ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ। ଏହା ପରେ, ଆଚାର୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଛଅଟି ପଥର ପବିତ୍ରତା କରିବେ। ଏହି ଛଅ ପଥ ହେଉଛି—କଳା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁବନ, ବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର। ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ପଞ୍ଚ କଳାକୁ ‘କଳା ପଥ’ କୁହାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ପଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ପଞ୍ଚ କଳା ବ୍ୟାପିଛି। ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିମ୍ନତମ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛବିଶି ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ପଥକୁ ‘ତତ୍ତ୍ୱ ପଥ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛି। ‘ଭୁବନ ପଥ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଠି ଭୁବନ ନେଇ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଞ୍ଚାଶଟି ରୁଦ୍ର ରୂପ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ‘ବର୍ଣ୍ଣ ପଥ’, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଥିବା ‘ପଦ ପଥ’ ଘୋଷିତ। ‘ମନ୍ତ୍ର ପଥ’ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେପରି ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ। ଏହି ‘ମନ୍ତ୍ର ପଥ’ରେ ଶିବଙ୍କୁ ଗଣନା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଥ। ‘କଳା ପଥ’ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ପଥମାନେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବାର ଲକ୍ଷଣ ନେଇଛି। ଯିଏ ଏହି ପଥର ସତ୍ୟ ଗୁଣ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ପଥର ପବିତ୍ରତା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଛଅ ପଥର ସ୍ୱରୂପ ସେ ଜାଣିନାହିଁ। ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ପଥର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି-ବ୍ୟାପ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ବେଦୀର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଥ ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଆକାରରେ ଜଳକୁମ୍ଭ ପାଇଁ ଏକ ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାପରେ ଶିବାଚାର୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ନିତ୍ୟକର୍ମ କରି, ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବେ; ସେଠାରେ ନିବେଦନ ପାଇଁ ଉଚିତ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାୟସ ପକାଇବେ। ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଲଗା କରିବେ; ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡଳରେ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନିତ ଏକରେ, ଆଚାର୍ୟ ପଞ୍ଚଟି ଜଳକୁମ୍ଭ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ଏକଟି କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିବେ; ଏହି କୁମ୍ଭମାନେ ରେ ବିଜାକ୍ଷର ଓ ବିନ୍ଦୁ-ନାଦ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ନିଧାନ କରିବେ। ‘ଯ’ ରେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସ୍ତୁତି ସହିତ, ବିଧିଜ୍ଞ ଏହିମାନେକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; କେନ୍ଦ୍ରରେ ଈଶାନ, ସାମ୍ନାରେ ପୁରୁଷ, ଡାହାଣେ ଅଘୋର, ବାମେ ବାମ, ପଶ୍ଚିମରେ ସଦ୍ୟ—ଏହିପରି ସ୍ଥାପନ କରି, ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ମୁଦ୍ରା ତିଆରି କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭମାନେକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ।