ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ପରେ, ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ punah ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଗୁରୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଜନ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ – “ଦୟାଳୁ ଦେବତା, ମୋ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ବିଶ୍ୱର ନାଥ, କରୁଣାର ସମୁଦ୍ର, ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ଶିଷ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ କର।” ଏହିପରେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଗୁରୁ ଉପବାସ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ବଳି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟକୁ ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଦିନେ ଏକଥର ଖାଇଥିବା, ନିୟମିତ ଅନୁଶାସନ ରଖିଥିବା, ନିସ୍ପାପ ହୋଇ ସ୍ନାନ ଓ ପ୍ରଭାତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ଏବଂ ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଶେଷ କରିଥିବା ହୋଇଥାଏ। ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦେଖି ବସାଇଥାନ୍ତି, ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ, ମଣ୍ଡଳର ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରର ସାମ୍ନା ଭାଗରେ। ଗୁରୁ ନିଜେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି, ଶରୀର ସିଧା ଓ ହାତ ଜୋଡି, ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଇ ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛିଟାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ଫୁଲ ଦେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଛୁଇ, ନୂତନ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଦେଇ ଶିଷ୍ୟର ଚକୁ ଆବୃତ କରିଦିଅନ୍ତି। ତାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ମଣ୍ଡଳରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ଏହି ଶିଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ଶିଷ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସୁନା ମିଶିତ ଫୁଲ ଦେଇ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦେଖି ଶୟାନ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିଥାଏ। ଏହିପରେ ଗୁରୁ ଆଗରୁ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଆବୃତ ଚକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି। ଶିଷ୍ୟ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଲାପରେ punah ହାତ ଜୋଡି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଥାଏ; ଶିବ ଗୁରୁ ମଣ୍ଡଳର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ବସି, ଶିଷ୍ୟକୁ ନିଜ ବାମପାଖରେ ଦର୍ଭା ଉପରେ ବସାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶିବ ମୁଦ୍ରା ରଖିଥାନ୍ତି। ଗୁରୁ ନିଜ ହାତକୁ ଶିବର ଚାୟାରେ ଜାଗୃତ କରି, ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଭରି, ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିଥାଏ, ଯେଉଁ ଗୁରୁ ଏବେ ଭଗବାନ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଗୁରୁ ଶିବ ଅଗ୍ନିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ତିନି ଥର ଅର୍ପଣ କରି, ଶିଷ୍ୟକୁ ପୂର୍ବ ଭାବରେ ବସାଇ, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଗକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି। ଦର୍ଭା ଘାସର ଅଗ୍ରଭାଗ ଦେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଛୁଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟର ଅନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି; ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନାଡି ଯୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଶ୍ୱାସକୁ ବାହାର କରି ଶିଷ୍ୟର ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି। ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦଶ ଅର୍ପଣ କରି, ଅଂଗଗୁଡିକ ପାଇଁ ତିନି ଅର୍ପଣ ନିୟମାନୁସାରେ କରିଥାନ୍ତି। ପାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ punah ଦଶ ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ପୁନଃ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଶିଷ୍ୟ ନିଜ କୁଳକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉନ୍ନତି ଦେଇ, ଏହି ବିଧିରେ punah ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏପରି ରାଜନ୍ୟକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରି, ଦୁଇ ଜଣକୁ ରୁଦ୍ର ଭାବ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ରୁଦ୍ର ନାମ ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି। ଶିଷ୍ୟକୁ ଛିଟାଇ ଓ ଛୁଇ, ନିଜ ମନରେ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖି, ତାହାକୁ ତୀବ୍ର ଚିଙ୍ଗାର ଭଳି ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି। ନିୟମାନୁସାରେ ଚ୍ୟାନେଲ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସକୁ ବାହାର କରି, ଏହି ଚ୍ୟାନେଲ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶିଷ୍ୟର ଚେତନାକୁ ନୀଳ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ଦେଖି, ନିଜ ଚାୟାରେ ତାହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଚ୍ୟାନେଲ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚେତନାକୁ ନେଇ, ଆକ୍ଷେପ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି; ଶ୍ୱାସ ଆନ୍ତରିକ ରଖି punah ବାହାର କରି, ଏହି ଚେତନାକୁ ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ଠାରୁ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ଶିଷ୍ୟକୁ ଜନ୍ୟୂ ଦେଇ, ତିନି ହୋମ ଅର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିଥାନ୍ତି। ଦେବତାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦର୍ଭା ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ବସାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦେଖି ହାତ ଜୋଡିଥାଏ। ଗୁରୁ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି, ସ୍ୱସ୍ତିକ ମୁଦ୍ରା ଧରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଶୁଭ ଧ୍ୱନିରେ ପଠିଥାନ୍ତି। ଶିବ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପବିତ୍ର ଘଟ ନେଇ, ଶିଷ୍ୟକୁ ଅଭିଷେକ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଥାଏ। ଶିଷ୍ୟକୁ punah ଦର୍ଭା ଉପରେ ବସାଇ, ଗୁରୁ ମଣ୍ଡଳରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ହାତର ମୁଦ୍ରା ଦେଇ କ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ଶିବ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନରେ ଭସ୍ମ ରଖି, ଶିଷ୍ୟକୁ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇ, ‘ଶିବ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ଗୁରୁ ଦାହ, ଧୋଇବା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ ପଥ ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରେ ଶିବର ଆସନ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶିବକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ମନରେ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ହାତ ଜୋଡି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାନ୍ତି – “ସଦା ଏଠାରେ ବସି ରହ।” ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ପୂଜା କରି, ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଶାଇବ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଶିବ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶିଷ୍ୟର କାନରେ ଦୀର୍ଘ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଶିଷ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି, ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ମନକୁ ତାହାରେ ଲଗାଇ, ଶିବ ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ, ଶିଷ୍ୟକୁ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇ, ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶିଷ୍ୟକୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏପରି ଶିବ ଦୀକ୍ଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧି ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ।