ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି—ଯେଉଁଠି ଜଳସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଣିଷ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ବସିବା ଉଚିତ। ଶିବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିତାଦି ଦାହ କିମ୍ବା ଦଶାହ, ମାସିକ, ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ ମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ଦାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ସେଠି ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ଶିବ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ—ସାତ ରାତି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଏକ ରାତି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ଜଗତରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମାଶ୍ରୟୀ ଵର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ଶିବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମର ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଶିବ ପଦକୁ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ତିନି ବେଳାରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ବେଳେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ମ ନିଷ୍ଠା ଦେଇଥାଏ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କାମନା ପୂରଣ କରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହି ନିୟମ ରାତିକୁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ମଧ୍ୟରାତି ବେଳକୁ ରାତିର ମଧ୍ୟଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ବିଶେଷ କାମନା ସିଧ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଯିଏ ଏହା ଅନୁସାରଣ କରେ, ସେ ଏହି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ନିୟମ ମାନି କିଛି କରାଯିବ, ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ପାପ ଭୟ ସହିତ, ସେଉଁଠି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିଯିବ। ଏବେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଶରଣ ନେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ହେ ସୂତ, ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିବଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ଏହିବେଳେ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି; ଏହାର ପ୍ରଥା ଏବଂ ଉପକାର ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ବିସ୍ତୃତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଛି, ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛି। ଏଠାରେ ସେଉଁଠି ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ଏଠି ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ଦୟାବଶତଃ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। କିଛି ସ୍ଥାନ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କିଛି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହୀତ, ଆଉ କିଛି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ—ସମସ୍ତେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଆଦି ସଦା କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ବୋଗୁଡ଼ିଏ ଆସିପାରେ। ଯଦି କେହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ଏକ ସ୍ୱୟଂଭୂ ତୀର୍ଥରେ ବସିଲେ, ସେ ପୁନର୍ବାର ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଣସି ପାପ କଲେ, ସେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ଏଠି ବସି କୌଣସି ଛୋଟ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ହେଉ, କେହି ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ସିନ୍ଧୁ ଓ ଶତନଦୀ ତୀରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ, ଷଷ୍ଠି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷିତ; ତାହାର ତୀରେ ବସିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ବିସ୍ତାରେ ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଗଙ୍ଗା, ହିମାଳୟ କନ୍ୟା, ଏକ ଶତ ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ନଦୀ; ଏହାର ତୀରେ କାଶୀ ଆଦି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ମୃଗବୃହସ୍ପତି ସମୟରେ ଏଠିର ତୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ; ଶୋନଭଦ୍ର ଦଶମୁଖୀ, ପବିତ୍ର ଓ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଉପବାସ କଲେ ଗଣେଶ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ; ନର୍ମଦା ଚବିଶି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, ପବିତ୍ର ଓ ବଡ଼ ନଦୀ। ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ବାସ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ମିଳେ; ତମସା ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ ଓ ରେବା ଦଶମୁଖୀ ନଦୀ। ଗୋଦାବରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଗୋହତ୍ୟା ପାପ ଦୂର କରେ; ଏହା ଏକୋଇଶି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣାବେଣୀ ଅଠାର ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଦଶମୁଖୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ନବମୁଖୀ, ପବିତ୍ର ଓ ସେପରି। ଏଠି ଭଲ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରୁ ପତିତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆସନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ, ପମ୍ପା, କନ୍ୟା ଓ ଶ୍ୱେତନଦୀ ଶୁଭ ନଦୀ। ଏମାନଙ୍କ ତୀରେ ରହିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ମିଳେ; କାବେରୀ ସାହ୍ୟାଦ୍ରି ପର୍ବତରୁ ବହୁତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ନଦୀ। ଏହା ସତାଇଶି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ଏହି ତୀର ସ୍ବର୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଦେଇଥାଏ। ଶୈବ ତୀର ଶିବ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ ଓ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ନୈମିଷ, ବଦରୀ, ମେଷଗ, ଗୁରୁ ଓ ରବି ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଦେଉଛି, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠି କରିବା ଉଚିତ; ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ସିଂହ କିମ୍ବା କର୍କଟ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। କେଦାର ଜଳପାନ କରିବା ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ଗୋଦାବରୀରେ ସିଂହ ମାସରେ ବୃହସ୍ପତି ସିଂହରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ। ଯମୁନା ଓ ଶୋନା ନଦୀରେ ବୃହସ୍ପତି କନ୍ୟାରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠି ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ଧର୍ମ ଓ ଦନ୍ତି ଲୋକ ଏବଂ ମହା ଭୋଗ ମିଳେ; ସେପରି କାବେରୀରେ ତୁଳାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ରହିଲେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ବୃଶ୍ଚିକ ମାସରେ ଓ ବୃଶ୍ଚିକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ମିଳେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀରେ ବୃହସ୍ପତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ। ଏହିପରି, ଜାହ୍ନବୀରେ ମୃଗ ମାସରେ ବୃହସ୍ପତି ଥିଲେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା।