ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଜନନୀ ନିଜର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, କୌଣସି ବଡ଼ମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଭାବର ଯେଉଁ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ଏଠି ତଥାପି ଲାଗୁ ହୁଏନା। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖି, ତାଙ୍କ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠି ଅଧିକ କିଛି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ଶରଣାଗତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଅପାର। ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦୀକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଦୀକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନା। କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ କେବେ ହାର ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା ମନସିକ ଭାବେ, ଯୋଗମାର୍ଗରେ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଗୁପ୍ତ ଓ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ। ଯାହା ବାହ୍ୟ ରିତି ଓ ବେଦୀ ଓ ମଣ୍ଡପ ପୂର୍ବକ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଏଠି ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଦୋଷରହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରି, ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ 'ସମୟା' ନାମକ ଦୀକ୍ଷା କରିବେ। ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଭୂମିର ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ ଓ ଦିଗ ଇତ୍ୟାଦି ଯାଞ୍ଚ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବେ। ବେଦୀ ତିଆରି କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଆଠ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ, ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୂଳ କୁଣ୍ଡ ରଖିବେ। ମୂଳ କୁଣ୍ଡ ଏକ ଥିବା ଉଚିତ୍, ନାହିଁ ହେଲେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରଖିବେ। ଏହାକୁ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ସଜାଇବେ। ମଣ୍ଡପ ଓ ବେଦୀକୁ ପତାକା, ଚାନ୍ଦୋଆ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ଚିତ୍ରିତ କରିବେ। ଏହି ବୃତ୍ତ ଲାଲ, ସୁନା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଗୁନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବା, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ, ସିନ୍ଦୂର, ଚାଉଳ, ଯବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବେ। ଏହା ଏକ କିମ୍ବା ଦୁଇ ହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା, ଧଳା କିମ୍ବା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ହୋଇପାରେ। ଏକ ହସ୍ତ ଲଟସର ମଧ୍ୟକୁ ଏଠି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଳ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ତନ୍ତୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟଦଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ରହିଥାଏ। ଦୁଇ ହସ୍ତ ଲଟସରେ ଏହି ସବୁ ଦ୍ବିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହାକୁ ଶୋଭା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ। ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ହସ୍ତ ବ୍ୟାପକ ହେଉଥିବା ବୃତ୍ତ ବେଦୀ ଉପରେ ରଖିବେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଚାଉଳ, ଚୁରା, ତିଲ, ଫୁଲ ଓ ଦୁର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ି, ଶିବ କଳଶ ସଜାଇବେ। ଏହି କଳଶ ସୁନା, ଚାଁଦି, ପିତଳ କିମ୍ବା ମାଟିର ହୋଇପାରେ। ଏହାକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଚାଉଳ ଓ ଦୁର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ କରିବେ। ଏହାର କଣ୍ଠରେ ଧଳା ସୂତା, ଦୁଇଟି ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଜଳ ଭରା ପାତ୍ର ଓ ଢାକଣା ରହିଥାଏ। କଳଶ ନିମନ୍ତେ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ, ଆସନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ, ଯଦିଓ ସୂତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନ ଥାଏ। ଏହି ପଦ୍ମ ଆସନର ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ରାଜା ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ରଖି, ଏହାକୁ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମଣ୍ଡଳ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ରିତି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସରି ମହାପୂଜା କରିବେ। ଏହି ପୂଜା ସମୁଦ୍ରକୂଳ, ନଦୀ, ଗୋଶାଳା, ପାହାଡ଼, ଦେଉଳ, ଘର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ। ଏପରି ଯେଉଁଠି ମଣ୍ଡପ ଥାଏ କି ନାଥାଏ, ପୂର୍ବ ରିତି ଅନୁଯାୟୀ ମଣ୍ଡଳ ଓ ଅଗ୍ନିବେଦୀ ତିଆରି କରିବେ। ଖୁସି ମୁହଁ ନେଇ ଗୁରୁ ପୂଜାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିୟମିତ ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କରିବେ। ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ମହେଶଙ୍କ ମହାପୂଜା କରି, ପୁଣି ଶିବ କଳଶରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅବାହନ କରି ପୂଜା କରିବେ। ପଶ୍ଚିମ ମୁହଁ କରି, ଯଜ୍ଞପାତ୍ରକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଖରେ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବେ। ମନ୍ତ୍ର ପାତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ରଖି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ମୁଦ୍ରା କରି ମନ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିବେ। ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଶିବାଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଗଣ ମୂଳ କୁଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ଅହୁତି ଦେଇବେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କ ଅହୁତିର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ମୂଳ କୁଣ୍ଡରେ ଅହୁତି ଦେଇବେ। ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦ ପାଠ, ଷ୍ଟୁତି, ଶୁଭ ବାଣୀ ପଢ଼ିବେ, କିଛି ଶିବଭକ୍ତି ଭାବରେ ଜପ କରିବେ। ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଭାର ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଭ ଦିନ ଘୋଷଣା କରି, ପୁଣି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୁରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ— "ଦେବଦେବ, ଦୟାମୟ, ମୋ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।" ଏହିପରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ଗୁରୁ ଉପବାସୀ କିମ୍ବା ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆଣିବେ। ଯେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରିଥାଏ, ନିୟମିତ ନିୟମ ମାନିଥାଏ, ସ୍ନାନ ଓ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ, ଶୁଭ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ କରି, ମଣ୍ଡଳର ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରବେଶମୁଖରେ ଦର୍ଭା ଆସନରେ ବସାଇବେ। ଗୁରୁ ସ୍ୱୟଂ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ, ଶରୀର ସିଧା କରି, ହାତ ଜୋଡି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରାଦି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ଜଳ ଛିଁଟିବେ। ଏପରେ ଫୁଲ ଦାନ କରି, ନୂତନ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ର ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆବୃତ କରିବେ। ତାପରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବେ; ଶିଷ୍ୟ ଏଭଳି ନେତୃତ୍ୱରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବେ। ଏହାପରେ ଶିଷ୍ୟ ସୁନା ମିଶିତ ଫୁଲ ବିକ୍ଷେପ କରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବେ। ପୁଣି ଗୁରୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଛିଁଟି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆବୃତି ଖୋଲିଦେଇବେ।