ଏକ ଶିବଭକ୍ତି ପୂଜାର ବିଧି ବିଶେଷ ଉପରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ସିଧାସଳକ, ମୃଦୁ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିୟମିତ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ଓ ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ଶିବପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ, ମନ ଓ ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସଠିକ୍ ବିଧିରେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଉପଦେଶ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ନିୟମ ଅଛି—ଏକ ନାରୀ ସ୍ବୟଂ ଶିବର ଉପାସନାରେ ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଅଧିକାର କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଥାଏ, ଯଦି ସେ ଶିବଭକ୍ତା। ଯଦି ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, ତେବେ ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର ହୁଏ; କୁମାରୀ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା; ଶୂଦ୍ର, ମାନବ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ପତିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ମିଶ୍ର ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ନିୟମ ନାହିଁ; ତେବେ ଯଦି ସେମାନେ ଅନୁକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବରେ ଲଗ୍ନ, ତେବେ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏମାନେ ମାତୃକୁଳ ଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୁମାରୀ ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଅପରାଧବଶତଃ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମନରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି। ସେ ଆଗରୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରି ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେ ପତିମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାଇଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ନୁହେଁ; ଏଠି ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ ତଥା ତାହାର ଦୋଷ ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ। ଶିବଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ସମ୍ମାନରେ—ଏଠି ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କେହି ଶିବରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ କେହି ହେଉନ୍ତୁ—ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରି ଦୀକ୍ଷା ଦିଆଯିବ, ଦୀକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ସଂବାଦ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଠି ପରାଜୟ ନାହିଁ; ଯୋଗ ପଥରେ ମନସିକ ଦୀକ୍ଷା ହୁଏ—ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଏଠି ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ। ତୁଳନାରେ, ଯେଉଁ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରିୟାସାହିତ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପାଣ୍ଡାଲ ଆଗରୁ, ଏହା ସାରାଂଶ ଭାବେ କହାଯିବ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଥମେ 'ସମୟା' ନାମକ ଦୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭୂମିକୁ ଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ, ରୁଚି ଓ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି, ଏଠି ଏକ ପାଣ୍ଡାଲ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଅଲ୍ତାର କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ, ତଥା ମଧ୍ୟ ଦିଗରେ, ଏବଂ ନୈରୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ପ୍ରଧାନ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ କରି, ଏହାର ଶୋଭା ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପାଣ୍ଡାଲ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଝାଲର ଓ ଧ୍ୱଜ ମାଳା ଲଗାଇ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ରେଖା କରିବା ଉଚିତ। ଲାଲ, ସୁବ୍ର, ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ୍ଡ ପାଉଡର ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଧନ ନଥିଲେ, କୁମ୍କୁମ, ଚାଉଳ, ଯବ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ମଣ୍ଡଳ ଏକ ହସ୍ତ ଅଥବା ଦୁଇ ହସ୍ତ ଦୀର୍ଘ, ଧଳା କିମ୍ବା ଲାଲ ହେବା ଉଚିତ। ଏକ ହସ୍ତ ଲାଟସର ମଧ୍ୟରେ ମଣ୍ଡ ଅଷ୍ଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦୀର୍ଘ ହୁଏ। ତାହାର ତନ୍ତୁ ଅର୍ଧ, ଅଷ୍ଟ ପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ହୁଏ। ଦୁଇ ହସ୍ତ ଲାଟସରେ ଏହି ମଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ଦୁଇ ଗୁଣା ହୁଏ। ଏହାକୁ ଶୋଭା ଓ ଶୃଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ନୈରୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ହସ୍ତ ଦୀର୍ଘ ମଣ୍ଡଳ ପୁନଃ ଅଲ୍ତାରରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣ୍ଡଳକୁ ଚାଉଳ, ଚିରା, ତିଳ, ଫୁଲ ଓ ଦର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ି, ଏଠି ଶିବ ଘଟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଉଚିତ ଚିହ୍ନ ସହିତ ହୁଏ। ଏହି ଘଟ ସୁବ୍ର, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା, କିମ୍ବା ମାଟିରେ ତିଆରି, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦର୍ବା ଓ ଦର୍ବା ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଉପସଜ୍ଜିତ। ଘଟର ଗଳାରେ ଧଳା ସୂତା, ଦୁଇ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ରେ ପରିଚ୍ଛଦ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିତ ଘଟ, ଉପହାର ଓ ଢାକଣୀ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ, ଆସନ, ଶଂଖ କିମ୍ବା ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; କିମ୍ବା ଏହି ସବୁ ନଥିଲେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ, ସୂତା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ନାହିଁ। ଏହି ପଦ୍ମାସନର ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ, ରିତୁରାଜ ଘଟ ରଖି, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଘଟକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ, ମଣ୍ଡଳର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଘଟରେ ପୂର୍ବ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରି, ମହାପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମୁଦ୍ର କୂଳ, ନଦୀ, ଗୋଶାଳା, ପାହାଡ଼, ମନ୍ଦିର, ଘର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ପୂଜା କରିଯାଏ। ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପାଣ୍ଡାଲ ଥାଉ କି ନାହିଁ, ମଣ୍ଡଳ ଓ ଅଲ୍ତାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ପୂଜା ଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶିକ୍ଷକ ଶୁଭ ଉପଚାର ସହିତ ଦୈନିକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡଳର କେନ୍ଦ୍ରରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମହାପୂଜା କରି, ପୁନଃ ଶିବ ଘଟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବଳିର ରକ୍ଷକ ଭାବେ, ପଶ୍ଚିମ ମୁହଁରେ, ରିତୁରାଜ ଘଟକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ର ଘଟରେ ରଖି, ମନ୍ତ୍ର କୌଶଳୀ, ସମସ୍ତ ମୁଦ୍ରା କରି, ମନ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।