ଏକ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ଶିବପୁରାଣର ଏହି ଅନ୍ଶରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି । ଶିବ ନିଜେ ଜ୍ଞାନର ଆକାର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯେପରି ଗୁରୁ, ତେଣୁ ଶିବ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାର ଫଳ ସମାନ । ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଏସେନ୍ସ, ଏବଂ ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଗଠନ କରନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ, ଶିଷ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିବା ଉଚିତ । ଯଦି କେହି ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନର ଧନ ପାଇଥାଏ । ଚଲିବା, ଦଉଡିବା, ଶୁଅଁ, ଖାଇବା—ଏଠି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ବିନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଗୁରୁଙ୍କ ଘର କିମ୍ବା ଉପସ୍ଥିତିରେ ନିଜେ ଚାହିଁ ଏଉଁ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଗୁରୁ ନିଜେ ଦେବତା, ତାଙ୍କ ଘର ମନ୍ଦିର । ଅପସଦ୍ଧ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଯାଏ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସୁବ୍ରଣର ମଳ ଦୂର ହୋଇଯାଏ । ଏହିପରି, ଗୁରୁଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ଜନଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଯେପରି ଗ୍ୟାଁ ମାଟି ଆଗ ନିକଟେ ଗଳିଯାଏ । ତେଣୁ, ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପାପ ଗଳିଯାଏ, ଦ୍ୱାନ୍ଦ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ଜିନିଷ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ । ଗୁରୁ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଅନ୍ତି । ତେଣୁ ଭାବ, କ୍ରିୟା, କଥାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଗୁରୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଜୀବନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞାଓ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ । ଏଠି ଯମ ଓ ନିୟମ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିରୋଧି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯଦି ଭୁଲ ଭାବରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭ୍ରମ ଦେଇ କଥା କହେ—ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କଥାରେ—ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ । ଯଦି କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ଭୁଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଆଜ୍ଞା ଦିଆଯାଇ କିମ୍ବା ନାହିଁ । ଗୁରୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ସଦା ମନରେ ଉତ୍ସୁକ ରହେ । ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଶୈବ ଧର୍ମର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ଯଦି ଗୁରୁ ନୀତିଶୀଳ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି । ଯିଏ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଶିବରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ । ଯିଏ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ସେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ, କେବଳ ନାମ ରହିଲେ, ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ । ପଥର କେଉଁ ପଥରକୁ ନେଇପାରିବ, ଯେପରି ଡଉଁ ନେଇପାରିବ? କେବଳ ନାମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ । ଯିଏ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ସେ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟ ନଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର କେମିତି ହେବ? ଯିଏ ଆସକ୍ତି ମୁକ୍ତ, ସେ 'ପଶୁ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଚାଳିଲେ, ସେ ପଶୁ ଭାବରେ ରହିଯାଏ । ଏହିପରି, ଏଠି ଯିଏ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ସେ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାତା; ଯଦି ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି, ତଥାପି ସତ୍ୟ ନଥିଲେ, ଫଳ ମିଳେନାହିଁ । ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ସେଠାରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏପରି ଗୁରୁ ସଂଗରେ ଜାଗ୍ରତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏହି ଗୁରୁକୁ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟକୁ ନୁହେଁ; ଏପରି ଗୁରୁ ନମ୍ରତା ଓ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ । ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ମିଳିନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନ ମିଳିଗଲେ, ସତ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରଖିବା ଉଚିତ । ସତ୍ୟ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତି ନାହିଁ, ସେଠି କିଛି ମିଳେନାହିଁ । ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁ ଚୟନ କରିଲେ, ପୂର୍ବ ଗୁରୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପୁଅ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସେଠି, ପ୍ରଥମେ ଏକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଭ, ଏବଂ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ । ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ । ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଶିଷ୍ୟର ପାପ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଏ । ଏହିପରି, ଧନ, ମଣି, ଜମି, ଘର, ଭୂଷଣ, ପୋଷାକ, ଯାନ, ପାତ୍ର, ଆସନ—ଏମାନେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଅଯିବା ଉଚିତ । ଉଚ୍ଚତମ ମାର୍ଗ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଧନରେ ଚତୁର୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଗୁରୁ ଏକାଧିକ ଭାବେ ପିତା, ମାତା, ପତି, ସାକା, ଧନ, ସୁଖ, ମିତ୍ର, ସାଥୀ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ । ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ନିଜେ, ପରିବାର ଓ ସମ୍ପତି ସହିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶରଣାଗତ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କର ନିୟମରେ ରହିବା ଉଚିତ । ଯଦି ଶିବ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅତ୍ମାକୁ ଅର୍ପଣ କରିଦିଅନ୍ତି, ତାହେଲେ ଶିଷ୍ୟ ଶୈବ ହୁଏ; ଏପରି ଅର୍ପଣ ପରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନାହିଁ । ଗୁରୁ ଏକ ବର୍ଷ ଶରଣାଗତ ଶିଷ୍ୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ । ଜୀବନ ଓ ଧନ ଦେଇବା ଆଦି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ଓ ନିମ୍ନ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ ।