ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ଜିହ୍ୱାର ଅଳ୍ପ ଚଳନରେ ବା ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱରରେ ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ଯେ ଅନ୍ୟେ ଶୁଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅତି ଅଳ୍ପ ଶୁଣିପାରନ୍ତି, ଏହାକୁ ମନ୍ତ୍ରର ଉପାଂଶୁ ଜପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନେ-ମନେ ଅକ୍ଷର-ଅକ୍ଷର, ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ମନସିକ ଜପ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଜପକୁ ଗଣନା କଲେ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ମାନାଯିବ; ଉପାଂଶୁ ଜପକୁ ଶତ ମାନାଯିବ; ମନସିକ ଜପକୁ ଶହସ୍ର ମାନାଯିବ; ଏବଂ ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଯେଉଁ ଜପ କରାଯାଏ ତାହା ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଏହାଠାରୁ ଶତଗୁଣିକ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ। ଏହି ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଜପକୁ 'ପୂରକ' କୁହାଯାଏ; ଯଦିଓ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ପୂରକ ନ ଥାଏ, ତଥାପି ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଜପ ପ୍ରଶଂସିତ। ଚାଳିଶି ଚକ୍ର ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ କରି ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଣାୟାମ ଦିନକୁ ପାଞ୍ଚ, ତିନି କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଥର କରାଯାଇପାରେ; ସେଥିରେ ପୂରକ ସହିତ ଥିଲେ ଏହା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏପରି ପୂରକ ସହିତ ଥିବା ଜପ ଯଦି ଶହସ୍ର ଥର ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ସିଦ୍ଧ ମାନାଯାଏ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଜପ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗୁଳି ଉପରେ ଗଣନା କଲେ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ମାନାଯିବ; ହସ୍ତର ରେଖା ଉପରେ ଗଣନା କଲେ ଏହା ଅଷ୍ଟଗୁଣିକ ହୁଏ; ପୁତ୍ରଜୀବ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଦଶଗୁଣିକ ହୁଏ। ଶଂଖ କିମ୍ବା ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶତଗୁଣିକ, ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶହସ୍ର ଗୁଣିକ, ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାରା ଦଶହଜାର ଗୁଣିକ, ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ ଗୁଣିକ ଫଳ ମିଳେ। ପଦ୍ମବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଦଶଲକ୍ଷ ଏବଂ ସୁନା ବିଜ ଦ୍ୱାରା କୋଟି ଗୁଣିକ ଫଳ ମିଳେ। କୁଶ ଗାଁଠି କିମ୍ବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନନ୍ତ ଗୁଣିକ ହୁଏ। ତିରିଶ ମଣିର ମାଳା ଧନ ଦେଇଥାଏ, ସତାଇଶ ମଣିର ମାଳା ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ। ପଚିଶ ମଣିର ମାଳା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପନ୍ଦର ମଣିର ମାଳା ତନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଅଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ତାରଜନୀ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ, ମଧ୍ୟମା ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଅନାମିକା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ୧୦୮ ମଣିର ମାଳା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ୧୦୦ ମଣିର ମାଳା ଉତ୍ତମ, ୫୦ ମଣିର ମାଳା ମଧ୍ୟମ। ୫୪ ମଣିର ମାଳା ହୃଦୟ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ଏପରି ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଜପ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାକୁ କାହାକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାନ୍ସି ଅଙ୍ଗୁଳି 'କ୍ଷରିଣୀ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଶୁଭ; ଅଙ୍ଗୁଠି ସହିତ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗୁଠି ବିନା ଜପ ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ। ଘରେ ଏହା ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଗୋଶାଳାରେ ଏହା ଶତଗୁଣିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପବିତ୍ର ବନ କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଏହା ଶହସ୍ର ଗୁଣିକ, ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଦଶହଜାର ଗୁଣିକ, ନଦୀତୀରେ ଲକ୍ଷ ଗୁଣିକ ଫଳ ମିଳେ। ଦେଉଳରେ ଦଶଲକ୍ଷ ଗୁଣିକ ଫଳ ମିଳେ, ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଗୁରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦୀପ, ଜଳ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଜପ ପ୍ରଶଂସିତ; ପୂର୍ବମୁଖୀ ହେଲେ ସିଦ୍ଧି, ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହେଲେ ତନ୍ତ୍ରସାଧନା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ଗୁରୁ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଅଧିକ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦ୍ୱେଷ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପାଗଡ଼ି, ଉପର ଅଂଶ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଖୋଲା କେଶ, ଗଳା ଢାକି ରଖି ଜପ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଅଶୁଦ୍ଧ ହାତ, ଅପବିତ୍ର ଦେହ, ଶୋକରେ, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ଛିଙ୍କ, ଥୁ, ବା ଜମ୍ଭା କରିବା ସମୟରେ ଜପ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜପ ସମୟରେ କୁକୁର କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖିଲେ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା କିମ୍ବା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭା ଦେଖିବା, ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା, ବସିବା, ଶୁଅ, ଚାଲିବା, ଉଠିବା—ଏଠି ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ଯଦି ସକ୍ଷମ ତେବେ ଏହି ସବୁ କରିପାରିବେ; ଯଦି ଅସମ୍ଭବ, ତେବେ ଯେପରି ଶକ୍ତି କରିପାରିବେ—ଏପରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ କଥା କାହିଁକି? ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ: ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ, ଶୁଚିତ୍ୱ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଆଚରଣ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଠିକ୍ ଆଚରଣ ରହିଥାଏ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଆଚରଣ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଆଚରଣ ସଜ୍ଜନମାନେ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରୁ କେବେ ଅପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଦୃଷ୍ଟିଭ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହେବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ତମ ଓ କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ସେପରି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ; ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କୁହାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି, ପ୍ରିୟେ, ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, କୌଣସି ନାସ୍ତିକ କିମ୍ବା ପଶୁକୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଚରଣହୀନ, ପତିତ ବା ଅତି ନିମ୍ନ, କଳିଯୁଗରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ। ଚଳିବା, ଦାଁଡ଼ିବା, କିମ୍ବା ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରିବା, ଶୁଚି ବା ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର କଦାଚିତ୍ ଅଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।