ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଭଗବତ୍ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଆତ୍ମାରେ ନିବେଶିତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ମ—ଭିତରକୁ ହେଉ କି ବାହାରକୁ—କରିବାକୁ କିଛି ବାଧ୍ୟତା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପଦେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଛି। ତେଣୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ କର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଓ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମନ ଶିବଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ନୁହେଁ, ତେବେ କର୍ମ କରିଲେ କଣ ଲାଭ? ଯଦି ମନ ଏକାଗ୍ର, କର୍ମ କରିଲେ ବା ନ କରିଲେ କଣ ଫରକ? ଏହିପରି, କର୍ମ ହେଉ ବା କର୍ମ ନ ହେଉ, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଆନ୍ତରିକ, ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉ, ମନକୁ ସଦା ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଶିବରେ ଅବିଚଳ ଭାବେ ନିବେଶିତ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼, ସେଉଁଥିରେ ସର୍ବତ୍ର, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏଠି, 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ, ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଲୋକରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପାଇଁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାଗର, ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ। ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଶୁଣ। ବେଦ ଓ ଶିବାଗମରେ, ଏହି ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ। ଅଳ୍ପାକ୍ଷର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅର୍ଥରେ ଗଭୀର, ବେଦର ସାର, ମୋକ୍ଷଦାୟି, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସ୍ଥିତ, ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପନ୍ନ, ଲୋକମନକୁ ପ୍ରିୟ, ଏହାର ଅର୍ଥ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଗଭୀର; ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ବୀଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ଏହା ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ର, ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗଭୀର; ଏହାକୁ ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବତା ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ନାଥ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ; ଶିବ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ 'ଓଁ' ଏକାକ୍ଷର ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ। ଇଶାନ ଆଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅକ୍ଷରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ; ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ବିରାଜିତ। ଶିବ ନିଜେ ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦ ଦୁଇରେ, ସ୍ୱଭାବରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ଶିବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିବାରୁ ଅର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଏହି ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କ ଆଦିହୀନ ସମୟରୁ ଅଛି, ଯେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଆଦିହୀନ ଭାବେ ବହୁଛି। ଏହିପରି ଶିବ ଆଦିହୀନ ସଂସାରର ମୋକ୍ଷଦାତା ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ଯେପରି ଔଷଧ ସ୍ୱଭାବତଃ ରୋଗ ନିବାରକ। ଏହିପରି, ଶିବ ସଂସାର ଦୋଷର ବିପରୀତ ବିଧାତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଯଦି ଜଗତ ନାଥ ନ ଥାନ୍ତେ, ସଂସାର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯିବ। ପ୍ରକୃତିର ଜଡତା ଓ ପୁରୁଷର ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଣୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କିଛି ଜଡ। ଏମିତି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀ କାରଣ ବିନା କିଛି ଘଟେନାହିଁ; ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ବନ୍ଧନ-ମୋକ୍ଷ, ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତଜ୍ଞ ନାହିଁ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ଡାକ୍ତର ନ ଥିଲେ, ରୋଗୀ ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆଦିହୀନ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦାଶିବ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ରୂପେ ବିରାଜିତ। ତାଙ୍କର ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବଙ୍କୁ ଶିବଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ଏହାର ଅର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ଶିବଜ୍ଞାନ, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ପଦ—ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ଶିବବକ୍ତବ୍ୟ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ'। ଏହି ଶୈବ ବକ୍ତବ୍ୟ ଏକ ନିୟମ, କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ; ଏହା ଶିବ ସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର। ତିନି ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପକାରୀ, ସେ କିପରି ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବେ? ଯାହା ଅଛି, ତାହା ତାହାର ଗୁଣ-ଦୋଷ ସହିତ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଅଛି, ସମସ୍ତଜ୍ଞ ତାହିଁ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହନ୍ତି; କାମ, ଅଜ୍ଞାନ ଭଳି ଦୋଷ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ତାହାଁ ଅସତ୍ୟ କହିପାରେ। କିନ୍ତୁ, ଏମିତି ଦୋଷ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ; ସେ କିପରି ଅନ୍ୟଥା କହିପାରିବେ? ଶିବଙ୍କର ରଚିତ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଅଜ୍ଞାତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ବକ୍ତବ୍ୟ ଅନ୍ଦ୍ୱିଧା ଶୃତି। ତେଣୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ସେଉଁଠି ପତନ ହୁଏ। ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ବାକ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ତାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ବାକ୍ୟ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଅସତ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, କାମନା, ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ତାକୁ କଠୋର ବକ୍ତବ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଆସକ୍ତି ସହିତ କହାଯାଇଥିବା ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଳାତ୍ମକ ସଂସ୍କୃତ ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ, ତେଣୁ ତାହାର କଣ ଲାଭ? ଯେଉଁ ବାକ୍ୟ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗେ, ଆସକ୍ତି ଓ ତଦିତ୍ୟ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମାଏ, ତାହାକୁ ଶୁଭ ବକ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯଦିଓ ବହୁତ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଜ୍ଞ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ସମ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।