ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ନିବେଶିତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁଠି କେବଳ ମୋତେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମଧ୍ୟ ଘାସର ତିନି ପତ୍ର ସମାନ ଅପରିଗଣ୍ୟ। ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଜୋଗୁଣ୍ୟତାରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାହିଁ, ଅଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି, ଲୋକିକ ଶକ୍ତି, ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣମୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶାସନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥାନ୍ତି। ସେଠିଏ, ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ମୁଁ ଯେପରି ହେଉ, ମନକୁ ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଶିତ କରିବା ହେଉଛି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନର ସାରାଂଶ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ମହାଦେବ, ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ସଂକ୍ଳିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ, ଅଭ୍ୟାସ, ଅଧିକାର, ସାଧନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଏହି ଛଅ ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ବନ୍ଧନ, ଆତ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର—ଏହି ତିନି ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅନୁଷ୍ଠାନୀୟ। ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ ଓ ଏହା ସଦୃଶ କ୍ରିୟା ଅଧିକୃତ ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ସାଧନ ହେଉଛି ଶିବମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ; ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବ ସମତା। ଏହି ଛଅ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଜ୍ଞତା ଉପଜାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବାହ୍ୟ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ପରେ, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଭାବେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନାମୃତରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଶିବଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ, ନ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ନ ବାହ୍ୟ। ଏହିପରି, ଦେହ ଓ ମନର କୌଣସି କ୍ରିୟାକୁ ଦିରେ-ଦିରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମନ ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର ନୁହେଁ, ତେବେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ କ’ଣ ଲାଭ? ଏବଂ ଯଦି ମନ ଏକାଗ୍ର, ତେବେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଲାଭ? ଏହିପରି, କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା କିମ୍ବା ନ କରାଯିବା, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେପରି ହେଉ, ମନକୁ ଶିବରେ ନିବେଶିତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଶିବରେ ନିବେଶିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ, ସେମାନେ ସର୍ବଦା, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠି ମନ୍ତ୍ର 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ମହାମୁନି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନସାଗରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୁଁ ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ତାହାପରେ କହାଯାଇଛି, "ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।" ବେଦ ଓ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଅକ୍ଷରରେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥରେ ଗଭୀର, ବେଦର ସାର, ମୋକ୍ଷଦାୟି, ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଶିବସ୍ୱରୂପ। ଏହା ଦିବ୍ୟ, ଅନେକ ସିଦ୍ଧି ସହିତ, ଲୋକମନକୁ ପ୍ରିୟ, ତାହାର ଅର୍ଥ ଗଭୀର ଓ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ବାକ୍ୟ ପରମ ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣରେ ସାକ୍ଷମ; ଏହିପାଇଁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବ 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' କୁ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପାଇଁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ବୀଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜ ସମାନ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଦେବତା ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ନାୟକ; ଶିବ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ 'ଓଁ' ଏକାକ୍ଷର ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅକ୍ଷର, ଯାହା 'ଇଶାନ' ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ, ଏହି 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ରରେ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ବିରାଜିତ। ସେ ସୂଚିତ ଓ ସୂଚକ ଦୁହିଁ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଶିବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିବାରୁ ସୂଚିତ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସେଠି ତାଙ୍କର ସୂଚକ। ଏହି ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ଆଦିକାଳରୁ ଅଟୁଟ, ଯେପରି ଏହି ଭୟାନକ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଆଦିହୀନ ଭାବେ ବହିଯାଉଛି। ଏହିପରି, ଶିବ ଆଦିହୀନ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଯେପରି ଔଷଧ ସ୍ୱଭାବତଃ ରୋଗର ବିପରୀତ। ଏହିପରି, ଶିବ ସଂସାର ଦୁଷ୍ଟତାର ବିପରୀତ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ଯଦି ଜଗତ୍ପତି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସଂସାର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇଯିବ। ପ୍ରକୃତିର ଜଡତା ଓ ପୁରୁଷର ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଅଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଡ। ଏମିତି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନିଜେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନାହିଁ, ଚେତନ କାରଣ ବିନା; ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ଶିକ୍ଷା ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସର୍ବଜ୍ଞ ନାହିଁ ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଚିକିତ୍ସକ ନାହିଁ ହେଲେ, ରୋଗୀ ଚିକିତ୍ସାହୀନ ଦୁଃଖିତ। ତେଣୁ, ଆଦିହୀନ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦାଶିବ ଲୋକଙ୍କୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ, ସ୍ୱରୂପତଃ ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବଙ୍କୁ ଶିବଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ଏହାର ନାମୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ନାମ ଓ ନାମୀର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପରମ ଶିବ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ଶିବଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର, ଏହି ଶିବପଦ ଏକମାତ୍ର—ଏହି ଷଡ଼କ୍ଷରୀ ଶିବବାକ୍ୟ, 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ'।