ଏହି ଶିବପୁରାଣର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକ ଅମର ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଜନନୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ପତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ—ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପ, ପବିତ୍ରତା, ଭୂମିରେ ଶୟନ, ଏବଂ ରାତିରେ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇବା। ଏହି ସହିତ, ନିତ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଅଗ୍ନିରା ଅଥବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ, ଶାନ୍ତି, ମୌନ, ନିତ୍ୟ କ୍ଷମା, ନିୟମାନୁସାରେ ଅଂଶବିତରଣ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଓ ସୋମର ପୂଜା କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଆଶ୍ରମରେ ନିୟୋଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ତପସ୍ବୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା। ଏହି ଧର୍ମ ଏକାପଟେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଶୂଦ୍ର ଓ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅମର ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଦେବୀ, ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର, ଷଡଉକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର, ଏବଂ ବେଦର ଉପଦେଶିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପାଳନ କର—ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସାର। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଉତ୍କଟ ଭାବ ଓ ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ସହିତ—ସେମାନେ ବିଷୟ ଓ ନାରୀ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ କି ନାହିଁ—ଯଦି ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ବିବେକୀ, ତେବେ ମୋର କୃପାରେ ମୋର ସ୍ଵରୂପ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଯଦିଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବେ, ସେମାନେ ଲୋକଧର୍ମର ଭାରରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ସେମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି ନିଷେଧ ନାହିଁ, କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହି ଭଳି ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭଲରେ, ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକରୁ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋର ଆଜ୍ଞା ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସେପରି ମୋର ଆଜ୍ଞା ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରି ଏବଂ ଉତ୍କଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଏକ ଦ୍ରୁଷ୍ଟି ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳର ଚିହ୍ନ ଦେଖି ପାରନ୍ତି। ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ହେଉଛି—କମ୍ପନ, ଘମ, ଅଶ୍ରୁଧାରା, କଣ୍ଠରେ ସ୍ୱର ବିକୃତି, ଏବଂ ହଠାତ୍ ଆନନ୍ଦର ପୁନଃପୁନ ଅନୁଭୂତି। ଏହି ଚିହ୍ନ ଏକାକୀ କିମ୍ବା ଏକସାଥି ଘଟିଥିଲେ, ମୃଦୁ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍କଟ ରୂପରେ, ଏହି ଲୋକମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମନାଯାନ୍ତି। ଯେପରି ଲୋହା ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋହା ରହି ନଥାଏ, ସେପରି ମୋର ସାନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ମାନବ ରହି ନଥାନ୍ତି। ହାତ, ପା, ଆଦି ମାନବ ରୂପ ଦେଖି ସେମାନେକୁ ସାଧାରଣ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ରୁଦ୍ର। ଯଦି ମୂଢ଼ ମନ ଥିବା ଲୋକ ସେମାନେକୁ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଅବମାନ ତାଙ୍କର ଜୀବନ, ଧନ, ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ହାରାଇ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ମୋ ପ୍ରତି ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ପଦବି ଗ୍ରାସ ମାନାଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗୁଣାତୀତ ସ୍ଥିତି ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶୁଦ୍ଧତା, ବୃଦ୍ଧି, ପ୍ରାକୃତ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଶାସନ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୋତେ ମନ ଲଗାଇବା ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବ ଏହି ଜ୍ଞାନର ସାର ସଂକ୍ଷେପରେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନସଂହିତାରେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଟିକା ଏକାସାଥି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି। ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ, କରଣୀୟ, ଅଧିକାର, ଉପାୟ, ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଏହି ଛଉ ବିଷୟ ଏହି ସଂହିତାରେ ଅଛି। ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ବନ୍ଧନ, ଆତ୍ମା ଓ ଭଗବାନ। ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଅଟୁଟ। ଉପାୟ ହେଉଛି ଶିବମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା; ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବ ସମତା। ଏହି ଛଉ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନରୁ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ, ଯେଉଁ କ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାହ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁଣ୍ୟର ମହିମାରେ ସେମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦରକାର ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ, ଆତ୍ମା ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛି, ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ଭିତରେ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟରେ। ତେଣୁ, ଦେଖିବା ଉଚିତ କି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କଣ ଜାଣିବାକୁ ଅଛି, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମନ ଶିବ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ନୁହେଁ, ତେବେ କ୍ରିୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ? ଯଦି ମନ ଏକାଗ୍ର, କ୍ରିୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ? ତେଣୁ, କ୍ରିୟା କରୁନ୍ତୁ କି ନାହିଁ, ବାହ୍ୟ କି ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେପରି ହେଉ, ମନକୁ ଶିବ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ମନ ଶିବ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ, ସେମାନେ ସର୍ବତ୍ର, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠି, ‘ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ; ତେଣୁ, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଲୋକର ଶାସନ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଏକ ମହାମୁନି ଆଗ୍ରହ କରି କହିଲେ, “ଏ ଜ୍ଞାନର ସାଗର, ଅସୀମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଏଠି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।