ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୌରାଣିକ କଥାରେ, ଏକ ଶତ ଦ୍ଵାଦଶ (୧୧୨) ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଗଣନା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଓ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସାରସ୍ୱତ, ମେଘ, ମେଘବାହା, ସୁବାହକ, କପିଳ, ଆସୁରି, ପଞ୍ଚଶିଖ, ବାଷ୍କଳ; ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରା, ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ତପୋଧନ; ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲମ୍ବାତ୍ମା, ଲମ୍ବକେଶକ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମବୁଦ୍ଧି, ସାଧ୍ୟସିଦ୍ଧି; ଶୁଧାମା, କଶ୍ୟପ, ବସିଷ୍ଠ, ବିରଜା, ଅତ୍ରି, ଉଗ୍ର, ଗୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରବଣ, ଶ୍ରବିଷ୍ଟକ; କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର, କୁନେତ୍ରକ, କାଶ୍ୟପ, ଉଶନା, ଚ୍ୟବନ, ବୃହସ୍ପତି; ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ମହାକାଳ, ମହାନିଳ, ବାଚଃଶ୍ରବା, ସୁବୀର, ଶ୍ୟାବକ, ଯତୀଶ୍ୱର; ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଳ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, କୁଥୁମି, ସୁମନ୍ତୁ, ଜୈମିନି, କୁବନ୍ଧ, କୁଶକନ୍ଧର; ପ୍ଲକ୍ଷ, ଦାର୍ଭାୟଣି, କେତୁମାନ, ଗୌତମ, ଭଲ୍ଲବୀ, ମଧୁପିଙ୍ଗ, ଶ୍ୱେତକେତୁ; ଉଶିଜ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଦେୱଳ, କବି, ଶାଳିହୋତ୍ର, ସୁଵେଷ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଶରଦ୍ୱସୁ; ଅକ୍ଷପାଦ, କଣାଦ, ଉଲୂକ, ବତ୍ସ, କୁଳିକ, ଗର୍ଗ, ମିତ୍ରକ, ରୁଷ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର। ଏହି ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଶୁପତ ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦ ଓ ଉପବେଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିପୁଣ। ସେମାନେ ଶିବ ଆଶ୍ରମକୁ ନିବେଶିତ, ଶିବ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ମନ ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ସହିବାରେ ଦୃଢ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଉଦ୍ୟତ, ସଠିକ, ଉତ୍ତମ, ଶାନ୍ତ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟୀ। ସେମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ, କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କେହି ଚୂଡା ଧାରଣ କରିଥିବା, କେହି ଚୂଡା ବିନା। ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶିବ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର। ସେମାନେ ସଂସାର ରୂପୀ ବିଷବୃକ୍ଷର ମୂଳକୁ ଉପଟି, ଶିବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି। ଏହି ଶିକ୍ଷକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଚିହ୍ନିବା, ଶିବକୁ ଉପାସନା କରିବା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବ ସାଂଯୋଗ ପାଇବେ। ଏହି ନିମିତ୍ତେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଛଉମୁଖୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର, ଆଦରଣୀୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ପୃଥିବୀରେ ମାନବଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟିବା ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି, ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ନଗରରେ ବସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଛଡ଼ା, ଦେବ ହେଉ କି ଦାନବ, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଶିବର ପରମ ପଦ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିପାରିବ?” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଶିବଜ୍ଞାନ ଅମୃତ ପିଇଛି, ତଥାପି ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ହୋଇନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ ଶିବଙ୍କ ଆଲିଂଗନରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ପରମ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଛ, କୃଷ୍ଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବରେ କହିବି, କାରଣ ତୁମେ ଶିବରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶିବ ଶିକ୍ଷାରେ ଅନୁଶାସିତ, ଶୁଭ ମନବାନ। ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହାରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଓ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ ହସୁଥିବା ମୁଖ ଓ ଶୁଭ ରୂପରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ନେଇ ଆସିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନରେ ରଖି, ଏହି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେବୀମାନେ ଓ ଗଣମୁଖ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆସିଲେ। ଚାମର ହାତରେ ଧରି, ଦେବୀମାନେ ଲୋକପତି ଓ ଲୋକମାତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ—ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି। ତାପରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଓ ଘଟଣାବଳୀ କୁହାଯିବା ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଏହି ଶିବ ଶରଣାଗତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାଦେବୀ ତାଙ୍କ ପତି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ କେମିତି ମୂଢ ଜନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧୀନ ହେବି?” “କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ଜପ, ଆସନ ଓ ଏହିପରି କିଛି, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଧୀନ ହେବିନି—ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ଜନରେ ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ, ତେବେ ମୁଁ ଉପଲବ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ, ଦର୍ଶନ, ପୂଜା, ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି।" "ଏହିପରି ମୋତେ ଅଧୀନ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ଜନ ନିଜରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିକାଶ କରିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏଠାରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନର କାରଣ। ଜେଉଁମାନେ ନିଜ ବର୍ଗ ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁ।" "ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ପୂର୍ବଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅନେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଦାନ ସହିତ, ଅତି ଫଳଦାୟକ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିତ ଆସିଥାଏ; ଏହି ମହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲାଭ ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।" "ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଗ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ ର ପଥ ସହଜରେ ପାଇଥାନ୍ତି। ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଗର ନିୟମ ମୁଁ ଆଉ ଏକଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର।" ଏହିପରି ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସମ୍ବାଦ ଓ ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସାଂଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି।