ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ—ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମାୟାରୁ ଅଗ୍ନିର ଛଟା ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ମାୟାଠାରୁ ହିଁ ସଦାଶିବ, ଈଶ୍ୱର, ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ଭିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଅବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ପୁରୁଷମାନେ ଓ ପରା ପ୍ରକୃତି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ରୂପ—ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅସତ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅଛି—ସେସବୁ ମାୟାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଇ ମାୟା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଜାଗୃତିର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ। ଯିଏ ଏହି ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ। ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞେୟ, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶାସ୍ତ୍ର; ଏହି ମାୟା ହେଉଛି ଦୃଢତା, ଅଚଳତା, ନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନ, ଇଚ୍ଛା, କ୍ରିୟାର ଶକ୍ତି। ଆଦେଶ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଶୁଦ୍ଧ କଳା—ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମାୟା, ପ୍ରକୃତି, ଜୀବ, ବିକାର ଓ ବିକ୍ଷେପ, ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ, ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ମାୟାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଦେବୀ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ସହଜରେ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଖେଳରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏକୋଇଶି ଆକାରରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ମୁକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏକଥିରେ, କେତେକ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶଙ୍କାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କାହିଁକି ଏହା ହେଉଛି? କେଉଁଠୁ ଆମେ ଜନ୍ମ ନେଉଛୁ? କିଏ ଆମକୁ ଚଲାଇଛି? କେଉଁଠି ଆମର ଆଧାର? କିଏ ଆମକୁ ନିର୍ମିତ କରିଛି? କିଏ ଆମକୁ ଦିନ ଓ ରାତି, ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଅବିରତ ରଖିଛି? କିଏ ଏହି ଅଟୁଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛି? ସମୟ, ଦୈବ, ଯା ସଂଯୋଗ ଏଠାରେ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ; ପଞ୍ଚଭୂତ, କାରଣ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ପରମ ଯୋଗୀ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ। କାରଣ ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଡ୍, ଏବଂ ଆତ୍ମା ଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖ-ସୁଖ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଅଭିମାନରୁ ଆସେ—ଏହିପରି ବିଚାର ହୁଏ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଯାହା ବନ୍ଧନକୁ କାଟିଦେଉଛି, ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଧର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ମହାଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ସେ, ସମୟ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ, ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦୟା ଓ ପରମ ଯୋଗର ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତିର ଯୋଗରେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି ସହିତ ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିର ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ, ଏହି ଶ୍ରୁତିର ଉଚ୍ଚାରଣ। ପ୍ରଭୁ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବିଚ୍ଛେଦ ନାହିଁ; ଏହି ଏକତାରୁ ଦୁହିଁପ୍ରକାର ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟାର କ୍ରମ ନିଶ୍ଚିତ; ଦୟା ଆସିଲେ, ଏହି ରୂପ ହାତରେ ଧରିଥିବା ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଦେବ, ଦାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ପରା, କିମ୍ବା କୀଟ—ଏହି ଦୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି। ଗର୍ଭରେ, ଜନ୍ମରେ, ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ମୃତ୍ୟୁଶୟାୟ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକରେ—ଏହି ଦୟା ଥିଲେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ତଳପଡ଼ିଥିବା, ଧର୍ମିକ, ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ—ଦୟା ଲାଗିଲେ ସେମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରମେଶ୍ୱର ଅଯୋଗ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୃପା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି କୃପାରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ, ଓ କୃପା ଭକ୍ତିରୁ; ଅବସ୍ଥା ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କୃପା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି; ଏହା ଏକ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଚଳିଥିବା, ବିରକ୍ତ ଓ ଜାଗୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଦୟା କଲେ, ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଭାବେ, "ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମୋର"—ଏପରି ଅନୁଭୂତି ଓ ଅଳ୍ପ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମିଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ଶୈବ ବ୍ରତ ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଏକତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏଠାରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ପରମ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପରମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପା ମିଳେ; କୃପାରୁ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ, ଏବଂ ମୁକ୍ତିମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁଶୀଳ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କୃପା ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରା ଥିଲେ, ତିନି ଜନ୍ମ ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତଳ ଜନ୍ମ ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ବାହ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା, ସେବାକୁ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ଏହା ମନ, ବାଚ୍ୟା ଓ କାୟ ଏଇ ତିନି ପ୍ରକାର। ଶିବଙ୍କ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ ମାନସିକ ସେବା; ଜପ ଓ ଆଦି ବାଚ୍ୟା ସେବା; ପୂଜା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କାୟିକ ସେବା। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ସେବାକୁ ଶିବ ଧର୍ମ ଅଭ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ, ପରମାତ୍ମା ଶିବ ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି। ତପଃ, କର୍ମ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପୂଜା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ମ; ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଏପରି ଉପବାସ ତପଃ। ଜପ ତିନି ପ୍ରକାର; ଶିବ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ; ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନକୁ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶିବ ଶିକ୍ଷାକୁ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିବ କହିଥିଲେ; ଏହି ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ର ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୟାକରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।