ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ—ସଦା ଏକାକାର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ସେ ଅନିତ୍ୟ, ଶକ୍ୟ ଚଳାୟମାନ। କେହି କହନ୍ତି, ସେ ନିରାକାର, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କୁ ସାକାର ରୂପେ ଜାଣିଥାନ୍ତି। କେହି କହନ୍ତି, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ; ଆଉ କେହି ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେ ଦୃଶ୍ୟ। କେହି କହନ୍ତି, ସେ ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଆଉ କେହି କହନ୍ତି, ସେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ। କେହି କହନ୍ତି, ସେ ଶବ୍ଦମୟ, ଆଉ କେହି କହନ୍ତି, ସେ ଶବ୍ଦାତୀତ। ଅନେକ ଲୋକ କହନ୍ତି, ସେ ଚିନ୍ତାମୟ; କିଛି କହନ୍ତି, ସେ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, କେହି ଚେତନା ଭାବେ। କେହି କହନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞେୟ; କିଛି କହନ୍ତି, ସେ ଅଜ୍ଞେୟ। କେହି ତାଙ୍କୁ ପରମ ମାନନ୍ତି, କିଛି ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଓ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନେ ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଭେଦ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ସ୍ୱୟଂକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କାରଣକୁ, ଜାଣିପାରନ୍ତି। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି, ତାଳ ଚକ୍ରର ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ପଛେଇ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଯିବାତ୍ମାଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଶିବଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହା ମାୟା, ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ବନ୍ଧନ ଅହଂକାର ରୂପ। ଶିବଙ୍କୁ କୌଣସି ମନୋବନ୍ଧନ, ଚେତନା ବନ୍ଧନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବନ୍ଧନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କିମ୍ବା ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ସମୟ, ତାହାର ବିଭାଗ, ଜ୍ଞାନ, ଦୃଢ଼ି, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ—କିଛି ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିପାରେନାହିଁ। ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, କୌଣସି କର୍ମ କିମ୍ବା ତାର ଫଳ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିପାରେନାହିଁ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କର୍ମସଂସ୍କାର, ଭୋଗ, ତାହାର ଅନୁଭୂତି, କିମ୍ବା ତିନି କାଳ ଭିତରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେନାହିଁ। ତାଙ୍କର କୌଣସି କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କୌଣସି କ୍ରିୟା, ଉପକରଣ, ବିଷୟ, ଫଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ, ଶତ୍ରୁ, ନିୟନ୍ତା, ପ୍ରେରକ, ସ୍ୱାମୀ, ଶିକ୍ଷକ, ରକ୍ଷକ, ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଇଚ୍ଛିତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛିତ, ନିୟମ କିମ୍ବା ନିଷେଧ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ଅଶୁଭ କିଛି ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେବେ ମିଳେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାଙ୍କରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ, କାରଣ ସେ ଶିବ—ପରମ ଆତ୍ମା। ଏହି ଶିବ, ନିଜର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି; ଏହିଯୋଗୁ ସେ 'ଅଚଳ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ତେଣୁ ସେ 'ସର୍ବ'—ସମସ୍ତ ରୂପର ରୂପ—ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ। ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱର, ମହାପୁରୁଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣନାଥ, ଏଇଶ୍ଵର—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅମ୍ବିକାନାଥ, ଈଶାନ, ପିଣାକଧାରୀ, ବୃଷଭାରୂଡ଼, ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, କଳା ଓ ବାବ୍ରୁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟର ମଧ୍ୟରେ, ତରୁଣ ଦୁବ ଶିରା ଟିପର ମାନେ ଛୋଟ, ହୃଦୟ ଆକାଶରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣକେଶୀ, କମଳନୟନ, ରକ୍ତ ଓ ତାମ୍ର ରୂପୀ। ସେ ଭଗବାନ୍ ନମ୍ର, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତ, ଭୟାନକ, ବିଚିତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ଅମର, ଅକ୍ଷୟ। ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ୍, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ; ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶ ଓ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ଅତୀତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପରେ। ଶିବଙ୍କର ଅତିଶୟ ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେ ସମସ୍ତ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ସମୟର ଅଧୀନ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାନ୍ତି। ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଶିକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ; ସେ ସମସ୍ତ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ସମୟର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ତାଙ୍କର ରୂପ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସମ Tulya ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରଭାବ, ଧୈର୍ୟ, ଦୟା—ସବୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ସେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ଏକମାତ୍ର ଫଳ ହେଉଛି ପରଉପକାର। 'ଓଁ' ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କର ଉଚ୍ଚରିତ ନାମ, ପରମ ଆତ୍ମା; 'ଶିବ', 'ରୁଦ୍ର' ଭଳି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ଓଁ' ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। ଏହି 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଏକାକ୍ଷରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି, ଚିହ୍ନ ଓ ଚିହ୍ନିତର ଏକତାକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହି 'ଓଁ' ର ଅଂଶ ଚାରି, ବେଦମୂଳରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି: 'ଅ', 'ଉ', 'ମ', ଓ ନାଦ। 'ଅ' ହେଉଛି ବୃହତ୍ ବୀଜ, ରଜୋଗୁଣ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା; 'ଉ' ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଗର୍ଭ, ସତ୍ତ୍ୱ, ଓ ହରି। 'ମ' ହେଉଛି ପୁରୁଷ, ବୀଜ, ତମୋଗୁଣ, ଓ ହର; ନାଦ ହେଉଛି ଗୁଣ କ୍ରିୟା ଅତୀତ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ। ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପିତ, ଆର୍ଧାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ କିଛି ନାହିଁ; ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ବୃକ୍ଷ ପରି, ସମସ୍ତ ଏହି ପରମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସ୍ୱାଭାବିକ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ବିଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଅନେକ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।