ସେହି ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭକାରୀ ଓ ଲୟକାରୀ; ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ, ସ୍ୱୟଂ-ସ୍ୱାମୀ, ଅଜନ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ କାଳ—ଏମାନେ ଯାହାର ଧର୍ମ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର କାରଣ, ନିୟନ୍ତା ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କେହି ତାଙ୍କୁ କୋସ୍ମିକ ପୁରୁଷ ବୋଲି କହନ୍ତି, କେହି ତାଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ଆତ୍ମା ବୋଲି ମନନ୍ତି; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, ଏବଂ ବିରାଟ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା। କବିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ପରାତ୍ପର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ୟୋତି ଓ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ପଦ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, କେହି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ରୂପେ ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାତୃ, ପରିମାଣ, ପରିମିତ ଓ ବୁଦ୍ଧି ରୂପେ ମନନ୍ତି। କେହି କହନ୍ତି ଶିବ କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କର୍ମର ଉପକରଣ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କାରଣ; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତିର ଆତ୍ମା ବୋଲି ମନନ୍ତି। କେହି ତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ପଦ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଚତୁର୍ଥ ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଗୁଣହୀନ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଗୁଣମୟ। କେହି କହନ୍ତି ସେ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧା, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅବନ୍ଧ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ସ୍ୱାଧୀନ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅସ୍ୱାଧୀନ। କେହି କହନ୍ତି ସେ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଶାନ୍ତ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ନିରାସକ୍ତ। କେହି କହନ୍ତି ସେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ କ୍ରିୟାଶୀଳ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମୟ। କେହି କହନ୍ତି ସେ ନିତ୍ୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅନିତ୍ୟ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ନିରାକାର, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ସାକାର। କେହି କହନ୍ତି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଦୃଶ୍ୟ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ବ୍ୟକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଶବ୍ଦମୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଶବ୍ଦାତୀତ। କେହି କହନ୍ତି ସେ ଚିନ୍ତାମୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଚିନ୍ତାରହିତ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଚେତନା। କେହି କହନ୍ତି ସେ ଜ୍ଞେୟ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅଜ୍ଞେୟ; କେହି କହନ୍ତି ସେ ପରମ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ସେ ଅନ୍ୟ। ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ଯେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଜକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଏହି ଶିବ, ସମସ୍ତର କାରଣ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ଜୀବ ଦୁଃଖରେ ରହେ, ଚକ୍ରର ଅଂଶ ଭଳି ଘୂରୁଥାଏ। ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଆତ୍ମାର ବନ୍ଧନ ଶିବଙ୍କ ନୁହେଁ; ଏହା କେବଳ ମାୟା, ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଅହଂକାର ରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ମନସିକ ବନ୍ଧନ, ଚେତନାର ବନ୍ଧନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବନ୍ଧନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କିମ୍ବା ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ। କାଳ କିମ୍ବା ତାହାର ବିଭାଗ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ନିୟତି, ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କେହି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିପାରେନାହିଁ। ଶିଂଭୁ ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରାଭାସରୁ ପାରେ। ସେଉଁଠି କୌଣସି ସଂକଳ୍ପ, ସଂସ୍କାର, ଭୋଗ କିମ୍ବା ତାହାର ସଂସ୍କାର, କିମ୍ବା ତିନି କାଳର କିଛି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିନଥାଏ। ତାଙ୍କର କୌଣସି କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟ, କର୍ମ, କରଣ, ବିଷୟ, ଫଳ—ଏକଥି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଉଁଠି କୌଣସି ବନ୍ଧୁ, ଶତ୍ରୁ, ନିୟନ୍ତା, ପ୍ରେରକ, ମାଷ୍ଟର, ଶିକ୍ଷକ, ରକ୍ଷକ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଆକାଂକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅନାକାଂକ୍ଷିତ କିଛି ନାହିଁ; ନିୟମ କିମ୍ବା ନିଷେଧ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଅଶୁଭ କିଛି ସେଉଁଠି କଦାପି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାଙ୍କୁ ସଦା ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ଶିବ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା। ଏହି ଶିବ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ "ଅଚଳ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସ୍ଥାବର ଚର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ତେଣୁ ସେ "ସର୍ବ", "ବିଶ୍ୱମୟ" ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖିଲେ କେବେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବା ନାହିଁ। ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ପରମ, ମହାପୁରୁଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣନାୟକ, ସର୍ବନିୟନ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅମ୍ବିକାପତି, ଈଶାନ, ପିଣାକଧରୀ, ବୃଷଭବାହନ, ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପୁରୁଷ, କଳା ଓ ଧୂସର ରୂପୀଙ୍କୁ ମନନ କର। ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ, ତରୁଣ ଦୁର୍ବା ଶିର ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପେ, ହୃଦୟ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣକେଶ, କମଳନୟନ, ରକ୍ତ ଓ ତାମ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ସେଉଁଠି ଭଗବାନ୍ ତଳେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ଶାନ୍ତ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର, ଅକ୍ଷୟ, ଅମୃତ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ। ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ; ଚେତନା ଓ ଅଚେତନାରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶ ଓ ପରାତ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା। ଶିବଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ସମୟରେ ବନ୍ଧା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାନ୍ତି। ସମୟରେ ବନ୍ଧା ଶିକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ; ସେ ସମସ୍ତ ନାୟକଙ୍କ ନାୟକ, ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ବ ଓ ଶାଶ୍ୱତ, ତାଙ୍କର ରୂପ ସ୍ୱୟଂ-ସଂସ୍କୃତ। ତାଙ୍କର ଶାସନ ଅପୂର୍ବ, ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶକ୍ତି, ତେଜ, ବଳ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣା ସବୁଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ।