ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଛି—ଯେପରି ଆତ୍ମା ଦେହକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପିତ। ଏହି ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଡ ଓ ଚେତନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ, ଏହି ପରାଶକ୍ତି ‘କଳା’ ନାମରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ। ଏହି ପରାଶକ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ସମସ୍ତ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଶିବ, ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି—ଜ୍ଞାନ, କ୍ରିୟା, ଓ ଇଚ୍ଛା—ନିତ୍ୟ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଓ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଚିରନ୍ତନ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ‘ଏହି ହେଉ, ଏହି ହେଉନାହିଁ’ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଫଳ, କାରଣ, ଉପକରଣ, ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଧର୍ମ, ଏହି ପରାଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ‘ଶକ୍ତିମାନ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଉଭୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିପରି ଏହା ଶାକ୍ତ ଓ ଶୈବ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ। ଯେପରି ଜନ୍ମ ପାଇଁ ପିତା ଓ ମାତା ଦୁହେଁ ଆବଶ୍ୟକ, ତେଣୁ ଭବ (ଶିବ) ଓ ଭବାନୀ (ପାର୍ବତୀ) ବିନା ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟରୁ ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉଭୟର ଧର୍ମରେ ଅଛି। ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରକାଶ ନିଶ୍ଚିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ‘ଶିବ’ ଓ ସେଇ ନାରୀ ଅଂଶ ‘ଶିବା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶିବଙ୍କୁ ‘ସଦାଶିବ’, ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମନୋନ୍ମନୀ; ଶିବଙ୍କୁ ‘ମହେଶ୍ୱର’, ସେଠିପାଇଁ ସେ ‘ମାୟା’। ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ପରାଶକ୍ତି; ରୁଦ୍ର ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗନ୍ନାଥ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ; ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କ ତେଜ ହେଉଛି ଶିବ। ଇନ୍ଦ୍ର, କାମଦ୍ୱେଷୀ ମହେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶାଚୀ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ। ଅଗ୍ନି ମହାଦେବ, ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସ୍ୱାହା; ଯମ ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାହାଡ଼ର ଝିଅ। ନିରୃତି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗ୍ୟଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନୈରୃତି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ବରୁଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବରୁଣୀ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ। ବାୟୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଶିବ, ଶିବ ମନୋହର; ଯକ୍ଷ ଯଜ୍ଞଶିରୋଭିନାଶକ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରିଦ୍ଧି ପାହାଡ଼ର ଝିଅ। ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ରୋହିଣୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଈଶାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି। ଅନନ୍ତ ବାହୁବଳୀ ଅନନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନନ୍ତ; କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ର କାଳଶତ୍ରୁ, କାଳୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ପୁରୁଷ ମନୁ, ଶମ୍ଭୁ; ଶତରୂପା ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଦକ୍ଷ ମହାଦେବ, ପ୍ରସୂତି ପରାଶକ୍ତି। ରୁଚି ଭବ, ଭବାନୀ ଅକୃତି; ଭୃଗୁ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁବିନାଶକ, ଖ୍ୟାତି ତ୍ରିନେତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ମାରୀଚି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ସମ୍ଭୂତି ଶର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଗଙ୍ଗାଧର ଅଙ୍ଗିରାସ୍, ସ୍ମୃତି ଉମା; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋଧାରୀ, ପ୍ରୀତି ପିନାକୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ପୁଲହ ତ୍ରିପୁରବିନାଶକ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଯଜ୍ଞବିନାଶକଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ, ଭକ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ତ୍ରିନେତ୍ର ଏଠାରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ନୁହେଁ; ଉମାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଅନସୂୟା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ସମୟବିନାଶକ ଦେବ, ଦେବମାତା ମହେଶ୍ୱରୀ; ବଶିଷ୍ଠ କାମଦ୍ୱେଷୀ, ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ। ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱରୀ; ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଅଂଶ। ପ୍ରଭୁ ଭୋକ୍ତା, ପରାଶକ୍ତି ଭୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଶ୍ରବ୍ୟ ଉମାଙ୍କ ରୂପ, ଶ୍ରୋତା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଧୀନ, ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା। ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରକଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଧୀନ, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋଧାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ। ସ୍ୱାଦର ତତ୍ତ୍ୱ ମହାଦେବୀ, ଶିବ ଚାଖିବାଳା; ସ୍ନେହର ତତ୍ତ୍ୱ ଗିରିଜା, ସ୍ନେହଭୋଜୀ ଗିରିଶ। ଚିନ୍ତାଧ୍ୟାନର ଅବସ୍ଥା ସଦା ମହେଶ୍ୱରୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚିନ୍ତକ ସର୍ବାତ୍ମା ମହେଶ୍ୱର। ବୁଝିବା ଅବସ୍ଥା ଭବାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାତା ଦେବ ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋଧାରୀ। ପ୍ରାଣ ପିନାକୀ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ନାଥ; ପ୍ରାଣରେ ଅବସ୍ଥିତି ଅମ୍ବିକା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳରୂପିଣୀ। କ୍ଷେତ୍ରର ଅବସ୍ଥା ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞର ଅବସ୍ଥା ମୃତ୍ୟୁଘ୍ନ ଦେବ। ଦିନ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବ, ରାତି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଆକାଶ ଶଙ୍କର, ପୃଥିବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ସାଗର ପ୍ରଭୁ, ତୀର ପାହାଡ଼ର ଝିଅ; ବୃକ୍ଷ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଲତା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ନଗରନାଥ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦେବୀ ଦେବମୋଦିନୀ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଜାଲ ଦେବୀ ପ୍ରିୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋଧାରୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ସେଇ ଦେବୀ ଜଗଦ୍ଧିପତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର।