ଏହି ଉତ୍କଳ ଶୃତିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଯକ୍ଷଙ୍କ ବ୍ଲେଡ଼ ଗ୍ରାସ୍ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲା, ସେହି ବଜ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରାସ୍ ଦ୍ୱାରା ବାଧିତ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ହଜାର ହଜାର ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରାସ୍ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା, ଜଳର ଦେବତା ବି ବିପୁଳ ହେଲେ—ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେଉଁପରି ନିମିଳନର ସମୟ ଆସିଛି। ଏପରି ଭାବେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଗ୍ରାସ୍ ବିରୋଧରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସାର ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଯକ୍ଷ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହିମାଳୟର ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିବା ହସ୍ତମୁଦ୍ରାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯକ୍ଷ କିଏ?" ଦେବୀ ହସି କହିଲେ, "ସେ ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ ନାହାଁ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଘୁରୁଛି। ସେ ଆଦିରେ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ନିମିଳନ ହୁଏ; ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରକ ନାହିଁ—ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କିଛି ଚାଲିଥାଏ।" ଏପରି କହି ମହାଦେବୀ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏବେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମହେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେଇ ପରମାତ୍ମା ଶିବ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ରୂପ ଭାବରେ ଅନୁସ୍ମୃତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମହେଶାନ, ଓ ସଦାଶିବ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିତ। ଏହା ସହିତ, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ଅଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ୟାପିତ, କିଛି ବାହାରେ ନାହିଁ। ଇଶାନ, ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମ, ଓ ସଦ୍ୟ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଇଶାନ ନାମକ ମୁଖ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ପ୍ରକୃତିର ଭୋକ୍ତା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ତତ୍ପୁରୁଷ ନାମକ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଗୁଣରେ ଭିତ୍ତି ଥିବା ଭୋଗ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ପିଣାକିନଙ୍କ ଅଘୋର ରୂପ ବୁଦ୍ଧି ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଆଗମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ବାମଦେବ ନାମକ ମହାଦେବଙ୍କ ରୂପ ଅହଂକାର ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପ, ଅପାର ତେଜସ୍ଵୀ, ମନ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅନୁଭବୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଇଶାନ ନାମକ ଦେବତା ଶ୍ରବଣ, ବାଣୀ, ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ପୁରୁଷ ରୂପ ଚର୍ମ, ହାତ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅଘୋର ରୂପ ଚକ୍ଷୁ, ପାଦ, ରୂପ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ବାମଦେବ ରୂପ ରସ, ଜିହ୍ବା, ଜଳ ଓ ସୁଖ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପ ନାସିକା, ଶିଶ୍ନ, ଗନ୍ଧ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ। ଏହି ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଠଟି ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗଠିତ ଅଛି; ସେମାନେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି ମଣିମାଳାରେ ମଣିଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ। ମହାଦେବ ଇଶାନ ଓ ଆଠଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୂପ କୁହାଯାଏ: ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହାମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଠ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଶର୍ବି ନାମକ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ଧାରଣା। ପାଣିର ଯେଉଁ ରୂପ ସେ ପ୍ରାଣଦାତା ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ରୂଦ୍ରଙ୍କ ରୌଦ୍ରୀ ରୂପ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଭିତରେ ବାହାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଆଲୋକର ଗଠିତ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଉଗ୍ର ନାମକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପ ଚଳନ କରାନ୍ତି, ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜେ ଚଳନଶୀଳ। ଭୀମ ରୂପ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଦାନ କରନ୍ତି, ବ୍ୟାପକ ଓ ଆକାଶର ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜୀବମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା ଲାଗି ଦାୟୀ। ପଶୁପତି ରୂପ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟନ୍ତି। ଇଶାନ ନାମକ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରନ୍ତି। ମହାଦେବ ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅମୃତ ଦାତା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଶିବଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ରୂପ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆତ୍ମା, ଯାହା ଅନ୍ୟ ରୂପମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥିବା, ବିଶ୍ୱ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଏ। ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ଜଳ ଦେଲେ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେଣୁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ବିଶ୍ୱ ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସମସ୍ତ ଭୟର ଅଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ କୃପା ଦାନ କରେ ଓ ମହାମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ।