ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ବିଷୟ ବସ୍ତୁ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହି କ୍ରିୟା ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ, ଏହା ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ। ଏହିପରି, ବାକ୍ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ୟମାନ ରହିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ସବୁ କିଛି ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ। ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ବାକ୍ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଟୁଟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ସେହି ଆଜ୍ଞା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଖଗୋଳ ଏହି ଚରମ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହିପରି, ପ୍ରାଣ ଓ ନାମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ବାୟୁ ଶର୍ବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ହବିଷ୍ୟ ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନି ଚରମ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରନ୍ଧାଣ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଜଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଦେଶରେ ପୁନର୍ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ। ପୃଥିବୀ ସର୍ବଦା ବିଶ୍ୱକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ, ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜଳ ଉପରେ ଅଧିକାର କରନ୍ତି; ବରୁଣ ସମୟରେ ସେଠି ଶାସନ କରନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ସେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବନ୍ଧନ କରନ୍ତି; ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଅନୁଯାୟୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ଷୟ ନ ହେଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ; ଶେଷ ନାଗ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୃଥିବୀକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରେ। ଯାହାକୁ କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁଦାୟି ହରିର ରୂପ ବୋଲାଯାଏ, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ଲାଗୁ ହୁଏ। ନିଜ ନିଜ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହି ସମୟର ଆଦେଶରେ। ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ହରି ଏହି ଆଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତିନିଭାଗରେ ରକ୍ଷା କରେ; କାଳ ସମସ୍ତ କିଛି ସମ୍ପାଦନ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। କାଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ତିନି ଭାଗରେ ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ—ବର୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଇ। ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବର୍ଷା କରେ; ସେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପିଉନ୍ତି; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ। ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଭୋଗୀ, ମନୁଷ୍ୟ, ମୃଗ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ଏବଂ ଅଚଳ ପଦାର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ— ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ହ୍ରଦ, ବେଦ ସହ ବେଦାଙ୍ଗ, ଶାସ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ସ୍ତୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ— କାଳାଗ୍ନିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶାସକ, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆବରଣ— ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯାହା ବିଦ୍ୟମାନ, ଯାହା ଅତୀତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଆଗାମୀରେ ହେବ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ, କାଳ ଓ ତାହାର ଭାଗ— ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଦେଶର ଶକ୍ତିରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ତାଙ୍କ ଆଦେଶର ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ମେଘ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବମଣ୍ଡଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର, ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଢ଼ ଅଛି। ଏହା ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କୌତୁକମୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହାର ସୀମା ନାହିଁ। ଏହା ମୁଁ ବେଦର ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛି, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆପସରେ ବିବାଦ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ, ଗର୍ବ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ବିଜୟୀ! ନୁହେଁ, ମୁଁ!' ତେବେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯାହାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏକ ତ୍ରୁଣ ଉଠାଇ କହିଲେ, 'ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଏହାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ, ସେଠି ତାହା ସତ୍ୟରେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଛି।' ଯକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ର ହସିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ରୁଣଟି ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରୁଣଟିକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହାତରେ ତ କଥା ଅଛି; ତଥାପି, ତାହାକୁ କାଟିବା ପାଇଁ ବଜ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ। ସେ ବଜ୍ର, ଯକ୍ଷଙ୍କ ନିଜ ବଜ୍ର ସହ ସଂଘର୍ଷ କରି, ତ୍ରୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକପାଳମାନେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାର ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ରୁଣ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜଳି ଉଠିଲା, ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା, ଓ ଜଳର ନାଥ ଦେବ ବଡ଼ ହେଲେ, ଯେପରି ଲୟ ସମୟରେ ହୁଏ। ଏପରି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠି ହୋଇ ତ୍ରୁଣ ଉପରେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ହିମାଲୟର ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷା ଧାରି, ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଅସାଧାରଣ ଯକ୍ଷ କିଏ?' ଦେବୀ ହସି କହିଲେ, 'ସେ ତୁମେମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହାଁନ୍ତି। ସେଠାରେ, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର, ଚରାଚର ଯାହା ଘୂରୁଛି, ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ।' ସେଠାରେ, ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ସେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟନ୍ତା ନାହିଁ—ସେଠି ସବୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ।