ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଜଡ ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ସଂସାର ଶକ୍ତିର ଅଧୀନ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା। ଏହି ଦେବତା ଶିବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିୟନ୍ତା ହେବାରୁ ‘ପଶୁପତି’ ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଅଶୁଦ୍ଧି, ମାୟା ଓ ଭ୍ରମ ଭଳି ବନ୍ଧନରେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ବନ୍ଧନ କରନ୍ତି। ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବାରେ ଶିବ ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଧାରକ, ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କଲେ ତିନି ମୁକ୍ତି ଦେନ୍ତି। ମାୟା, କର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଭଳି ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଏହିମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେର ଜୀବନର ବସ୍ତୁ ଓ ବନ୍ଧନ। ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଏହି ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧନ କରନ୍ତି। ଏହି ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ମହେଶଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଥମେ ବୁଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଅହଂକାର ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ ମନ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମହାଭୂତମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରୀର ଗଠନ କରନ୍ତି। ମହାଭୂତମାନେ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧି ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଅହଂକାର ନିଜ ମାଲିକୀ ଦାବି କରେ। ମନ ଅନୁଭୂତି କରେ ଓ ଇଚ୍ଛା ଗଠିଥାଏ; ଶ୍ରବଣ ଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ବସ୍ତୁ ଧ୍ୱନି ଭଳି ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ। ଏଭଳି ଵାଣୀ ଓ କାର୍ମିକ ଅଙ୍ଗମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି କରେନାହିଁ; ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଵାଣୀ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅଟୁଟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମାନ ଅବସର ଦେଇଥାଏ। ଖୋଲା ଆକାଶ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଶ୍ୱାସ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମର ବିଭେଦରେ ବିଶ୍ୱ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅଛି। ପ୵ନ ଶର୍ବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ପ୵ନ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ ବହନ କରେ। ଅଗ୍ନି ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଜଳ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ପାଇଁ ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପୃଥିବୀ ସଦା ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ଦେବମାନେକୁ ପୋଷଣ, ଦାନବମାନେକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ, ତିନି ଲୋକର ସୁରକ୍ଷା କରେ। ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଜଳର ଉପରେ ଅଧିକାର କରନ୍ତି; ଵରୁଣ ସଦା ତାହାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଶିକଳରେ ବନ୍ଧନ କରାଯାଏ; ଯକ୍ଷମାନେ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା ନିୟନ୍ତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ଯଥା ଯୋଗ୍ୟତା, ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେକୁ ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ; ଶେଷ ନାଗ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରେ। ହରିଙ୍କର କଳା, ଭୀଷଣ, ମୃତ୍ୟୁଦାୟୀ ରୂପ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ନାଶ କରନ୍ତି; ସେ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତିନି ରୂପରେ ହରି ସୃଷ୍ଟି, ଆତଙ୍କ, ଓ ନାଶ କରନ୍ତି; ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତିନି ରୂପରେ ରକ୍ଷା କରେ; କାଳ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରେ, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। କାଳ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ତିନି ଭାଗରେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ, ବର୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଇଥାଏ। ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଦେବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇଥାଏ; ଏହା ଉଦ୍ଭିଦମାନେକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ କରନ୍ତି; ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ। ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଭୋଗୀ, ମାନବ, ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ଗୋ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଓ ଜଡ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛନ୍ତି। ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ, ଜଙ୍ଗଲ, ହ୍ରଦ, ଵେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ, ଶାସ୍ତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ— ଏହି ସମସ୍ତ ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି। କାଳାଗ୍ନିଠାରୁ ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତା, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ତାଙ୍କର ଅବରଣ— ସମସ୍ତ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି। ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି, ଯାହା ଗଲା, ଯାହା ଆସିବ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗ, କାଳ ଓ ତାହାର ଭାଗ— ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶ୍ରବଣ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀ ଏଠାରେ ଦୃଢ ଅଛି; ପାହାଡ, ମେଘ, ସାଗର, ତାରାଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ, ଯାହା ଅଛି— ଚଳ-ଅଚଳ, ଜ୍ଞାନ-ଅଜ୍ଞାନ— ସମସ୍ତ ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି। ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଅନନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହି ମୁଁ ବେଦର ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛି। ବହୁ ପୂର୍ବେ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ, ନିଜେ ନିଜେ ଝଗଡା କରି, ଦାନବମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ଗର୍ବ କରି କହିଲେ— 'ମୁଁ ବିଜୟୀ! ନୁହେଁ, ମୁଁ!' ଏବେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ, ଚିହ୍ନ ବିନା, ଏକ ଯକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଦେବମାନେକୁ ଏକ ଘାସର ତିନି କୁଟିକୁ ନେଇ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଏହିକୁ ବଦଳାଇପାରିବ, ସେ ଦାନବମାନେକୁ ପ୍ରକୃତ ବିଜୟୀ।' ଯକ୍ଷଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶଚୀପତି ବଜ୍ରପାଣି କିଛି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହସି, ଘାସକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।