ଉପମନ୍ୟୁ ଋଷି, ବିଧିମାନୁସାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଶୁଚିତା କୁ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୂର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଶୁଦ୍ଧ କରିଦେଲେ ଏବଂ 'ଅଗ୍ନି' ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ପାଠ କଲେ। ସେଠାରୁ, ଉପମନ୍ୟୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରାଇଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଋଷିମାନେ, ଯେମାନେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ କୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦୀର୍ଘ ତାପସ୍ୟା କଲେ। ତାପସ୍ୟା ଶେଷରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବ ଶିବ ସାମ୍ବ ଓ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାପରେ, ଇଛିତ ବର ପାଇଁ, କୃଷ୍ଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୋଭାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହିପରି, ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ସାମ୍ବ ନାମକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କ ତାପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିବ ସାମ୍ବ କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ର ସ୍ୱରୂପେ ସାମ୍ବ କୁ ଦେଇଥିବାରୁ, ସେଠିଁ ସାମ୍ବ, ଯାହା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ନାମିତ ହେଲେ। ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର କୃତ୍ୟ, ଋଷିଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଲାଭ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଯେ କେହି ଏହି କଥା ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ କରେ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ କ’ଣ? ଶିବ କିପରି ପଶୁମାନଙ୍କ ପତି? କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ସେ କିପରି ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଁଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି—ଶଙ୍କରଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, କାରଣ ତୁମେ ବାଣୀରେ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପରି ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ମହାର୍ଷି ମନେ ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମହେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ମନ୍ଦରାଚଳ ଉପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜେ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇଥିଲେ। ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ, ବିଷ୍ଣୁ ରୂପୀ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଜୀବ ଓ ଶିବ କିପରି ପତି, ଏହି ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ଉପମନ୍ୟୁ ଋଷି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେଇପରି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଏହି କଥାକୁ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ। ପୂର୍ବରୁ, କୃଷ୍ଣ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କହିଲେ, “ମହାମାନ୍ୟ, ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ପଶୁପତି କିପରି ପଶୁମାନଙ୍କ ପତି? କିଏ ପଶୁ? କେଉଁ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବନ୍ଧିତ ଓ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି?” ଏହିପରି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାର୍ଷି ଦେବୀ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଜଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପଶୁ, ଏହି ସଂସାର ଶକ୍ତିର ଅଧୀନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶିବଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ପାଶୁପତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଅଶୁଚି, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ଏହି ପଶୁମାନେ ଉପରେ ବନ୍ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେଇ ଠାରେ, ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ମାୟା, କର୍ମ, ଗୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଚବିଶିଟି ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ହେଉଛି ଜୀବର ବନ୍ଧନ। ମହେଶ୍ୱର ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ କୁ ବନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ଏହି ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରାନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପ୍ରକୃତି ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ତିନି, ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାର ହୁଏ, ଅହଂକାରରୁ ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତେଁପରି ପଞ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ। ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେହ ତିଆରି କରନ୍ତି। ମହାଭୂତମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧି ବୁଝିଥାଏ, ଅହଂକାର ନିଜକୁ ମାନେ। ମନ ଦେଖିଥାଏ ଓ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ ନିଜ ବିଷୟ ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ସ୍ୱର, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଏହି ସବୁ ଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଆଦେଶରେ। ଏହିପରି, କଥନ, ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ। ସ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, କଥା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆକାଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ସେଇପରି, ଶ୍ୱାସ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମର ଭେଦରେ, ଜଗତ ଭିତରେ ବାହାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଶର୍ବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାୟୁ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ ଓ ପିତୃମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପାଇଁ ଉପକୂଳ କରେ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ କରେ; ଜଳ ସେଇ ଆଦେଶରେ ପୁନଃଜୀବନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପୃଥିବୀ ସଦା ଜଗତକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ପୋଷଣ, ଦାନବମାନେକୁ ନାଶ, ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହି ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଜଳ ଉପରେ ଅଧିକାର କରନ୍ତି; ବରୁଣ ସଦା ତାହା ଶାସନ କରନ୍ତି। ସେଇ ଆଦେଶରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଶିକଳରେ ବନ୍ଧାଯାନ୍ତି; ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପତି ସଦା ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି।