ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗାଥାରେ, ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜ ଦେହର ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି । ସେ କହିଲେ, “ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ମୁଁ ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ; ଏହାର ସ୍ମରଣ ମତେ ସ୍ମରଣ କରିବା ସମାନ ।” ତା’ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ ‘ଉ’ ଅକ୍ଷର, ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ ‘କ’, ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖରୁ ‘ମ’, ପୂର୍ବ ମୁଖରୁ ବିନ୍ଦୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ମଧ୍ୟମ ମୁଖରୁ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପାଞ୍ଚ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଏହି ସବୁ ଏକାଠି ହେଲେ, ‘ଓଁ’ ଏକାକ୍ଷର ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ରୂପ, ଦୁଇ ବେଦ ପରିବାର, ଏହି ସବୁକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଉଦ୍ଭାସନ ହୁଏ । ଏହିଠାରୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଏହି ପଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ଅନୁସାରେ ମାତୃକାମାନେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ । ତେଣୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚାରି ମୁଖରୁ ତିନି ପଦର ଗାୟତ୍ରୀ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା । ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହିଠାରୁ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ବି ଉପଜିଲା; ସେହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ନିଜ ନିଜ ସାଧନା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ । ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଲାଭ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ରାଜମନ୍ତ୍ର ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଫଳ ଦିଏ । ଏପରେ ଗୁରୁ ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କମଳ ହସ୍ତ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତିନିଥର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ସେମାନେ ହାତ ବାନ୍ଧି, ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଏଇ ଜଗତ୍ଗୁରୁ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ଅରୂପୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଅରୂପୀ ତେଜସ୍ୱୀକୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ରୂପର ନାଥକୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତର ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର । ଓଁ ଅକ୍ଷରରେ ଯିଏ ପ୍ରତିପାଦିତ, ଓଁ ଆକୃତି ଲିଙ୍ଗ ଯାହାଙ୍କ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ, ପଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତିର ଧାମ, ସେହି ଶିବ ଗୁରୁ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର ।” ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ । ଏବେ ଶିବ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରିୟମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି । ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଏହି ମୋ ସ୍ୱରୂପ ଓଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର । ଏହି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଶ୍ରୀ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ ହୁଏ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯଦି ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଯଦି ଆର୍ଦ୍ରା ସୂର୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଥାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦଶ ମିଳିଅନ ଗୁଣା ହୁଏ; ମୃଗଶିରାର ଶେଷ ଓ ପୁନର୍ବସୁର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ । ଆର୍ଦ୍ରାକୁ ସମସ୍ତ ଉପାସନା, ନୈବେଦ୍ୟ, ହୋମ ଓ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସମାନ ମନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାତରେ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଯଦି ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ, ତାହା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ସାଂଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ । ଲିଙ୍ଗ ଓ ଛବି (ବେର) ଉପାସନାରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ଛବି ଠାରୁ ଉପରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବେ । ଲିଙ୍ଗକୁ ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ରରେ, ଛବିକୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ଉଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ କରିପାରିବେ । ନିବେଦନ କଲେ ମୋ ସ୍ଥିତି ସହଜରେ ଲାଭ ହୁଏ ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶିବ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ । ଏହି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଲିଙ୍ଗ କିପରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ? ସ୍ଥଳ କେମିତି ହେବା ଦରକାର? କିଏ, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କିପରି ପୂଜା କରିବେ?” ଏପରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, “ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ କହିବି, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ । ଶୁଭ ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ନଦୀତଟରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ନିୟମିତ ପୂଜା କରିପାରିବେ, ମାଟି, ପାଥର କିମ୍ବା ଧାତୁରେ ତିଆରି କରିପାରିବେ । ଯଦି ଦ୍ରୁମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ତେଣୁ ତାହା ଉପାସନାର ଫଳ ଦିଏ; ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି । ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ; ଅଚଳ ପାଇଁ ଷ୍ଠୂଳ ରୂପ । ଶିବ ନିୟମାନୁସାରେ ଚିହ୍ନ ଓ ପୀଠ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ । ଲିଙ୍ଗ ପୀଠ ଚତୁର୍ସ୍ର, ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା ଗଦା ଆକୃତିର, ମଧ୍ୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରହିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲିଙ୍ଗପୀଠ ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ । ପ୍ରଥମେ ମାଟି, ପାଥର, କିମ୍ବା ଧାତୁ ଓ ତଦ୍ଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବେ; ପୀଠ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ଅଚଳ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଉପଯୁକ୍ତ । ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ବାଣ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବ୍ୟତୀତ । ଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ମାପ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳା; କମ୍ ହେଲେ ଫଳ କମ୍, ଅଧିକ ହେଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳା କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ । ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଦେଉଳ ତିଆରି କରିବେ, ଦେବୀଗଣ ସହିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭାମୟ ଓ ଦୃଢ଼ ଗର୍ଭଗୃହ, ଦର୍ପଣ ଭଳି ସୁନ୍ଦର; ନବ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ—ନୀଳମଣି, ମାଣିକ, ପ୍ରବାଳ, ସ୍ଫଟିକ, ପନ୍ନା, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ, ଗୋମେଦ, ହୀରା—ଏହି ନବ ରତ୍ନ; ମଧ୍ୟରେ ମହାଦ୍ରବ୍ୟ ବେଦମାନ୍ୟ ରୀତିରେ ରଖିବେ । ପଞ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପଚାରରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର; ଅନେକ ହୋମ କରି, ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଦେବେ । ଗୁରୁ ଓ ଅଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଦେବେ । ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ—ସ୍ଥାବର, ଜଙ୍ଗମ, ପ୍ରାଣୀ—ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାପାଇଁ ଗଡ଼ି ଭରି ସୁନା ଓ ନବ ରତ୍ନ ଦେଇ ତ୍ରୁପ୍ତ କରିବେ ।