ଉପମନ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି ଏକ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତୁ ବାଛିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଥିଲା: ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି, ମନିଷ୍ୟ-ଅମନିଷ୍ୟ, ନିତ୍ୟ, ଏକ ଓ ଅନେକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ବାଛିବି। ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯାହା କାରଣତ୍ୱର ଯୁକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ଦେଇଥିବା, ତଥା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେହିକୁ ଉତ୍ତମ ବାଛିବି। ଶିବ ଅପେକ୍ଷା ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତଥା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ଉପମନ୍ୟୁ ଭାବିଲେ, ଏହାଠାରେ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ମୁଁ ବଡ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁମାନ କରିଛି। ଯଦି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଭବଙ୍କ ସ୍ତୁତିବିପରୀତ କଥା ଶୁଣିଥିଲି, ତେବେ ଏହା ଶୁଣିବା ପରେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଶରୀରକୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କରିଲେ ଶିବଲୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଉପମନ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଦୁଧ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ବି କ୍ଷମା କର; ଶିବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୁମକୁ ହତ କରି ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡିବି।” ଏପରି କହି ଉପମନ୍ୟୁ ନିଜ ଦୁଧ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ବି ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଠାରେ ଲାଗିଲେ। ତା ପରେ, ଅଘୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଭସ୍ମ ଉଠାଇ ଉପମନ୍ୟୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଛାଡିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଶିବଙ୍କ ଚରଣ ଚିନ୍ତା କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦିଘଳ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଶିବ କ୍ଷମାସୂତ୍ରରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଯୋଗଧ୍ୟାନକୁ ସାନ୍ତ କରିଲେ। ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦୀ ଅଘୋର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧରି ମଧ୍ୟରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ତାପରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧରି ଶିପ୍ରା ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ। ସେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ହଜାର ଦୁଧର ସାଗର, ଅମୃତର ସାଗର, ଦହିର ସାଗର, ଘୀର ସାଗର ଦେଖାଇଲେ। ଶିଶୁ ପାଇଁ ଫଳର ସାଗର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟର ସାଗର, ଏବଂ ମିଠା ଲଡୁଉଁର ପାହାଡ ଦେଖାଇଲେ। ଏପରି ଦେବତା ଦେବୀ ସହିତ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି, ଗଣପତିମାନେ ବେସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଭଳି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଆକାଶରେ ଡ଼ାକ ଭଜିଲା, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦଶ ଦିଶା ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭରିଗଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଆନନ୍ଦର ତରଙ୍ଗରେ ବେପରେ, ଭୂମିରେ ଶୀର୍ଷ ଧରି ପଡ଼ିଲେ, ମନ ଭକ୍ତିରେ ବନ୍ଦିତ। ଏ ସମୟରେ, ଶିବ ହସି କହିଲେ, “ଆସ, ଆସ,” ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ବର ଦେଲେ: “ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ନିଜ ଉତ୍ସବ ସହ ଖାଉ; ସଦା ଖୁସି ରୁହ, ଦୁଃଖ ରହିତ ରୁହ, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖ। “ଉପମନ୍ୟୁ, ବଡ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ପାର୍ବତୀ ତୁମର ମା; ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଝିଅ କରିଛି ଓ ତୁମକୁ ଦୁଧର ସାଗର ଦେଇଛି। ମଧୁ, ଦହି, ଘୀ, ଭାତ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ସାଗର ଦେଇଛି। ମିଠା ଲଡୁଉଁର ପାହାଡ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟର ସାଗର ଦେଇଛି; ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କର, ବଡ ଋଷି। “ତୁମ ଜନକ ମହାଦେବ, ମା ଜଗଦମ୍ବିକା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗଣମାନ୍ୟର ନିତ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛି। ଆନନ୍ଦରେ ବର ବାଛ, ଯାହା ଚାହିଁବା; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଦେଇବି—ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ମହାଦେବ ଉପମନ୍ୟୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଏହି ତୁମର ପୁଅ।” ଦେବୀ ଆନନ୍ଦରେ ଅପାର ସ্নେହରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଦ୍ମହସ୍ତ ରଖି, ଶାଶ୍ୱତ କୁମାର ଦେଖାଇଲେ। ଦୁଧର ସାଗର ଦେହ ଧରି, ମିଠା ଦୁଧ ହାତରେ ଧରି, ଅବିନାଶୀ ଦୁଧ ଦେଇଗଲା। ଶିବ ଉପମନ୍ୟୁକୁ ଯୋଗଶକ୍ତି, ନିତ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ତି ଦେଲେ। ଶିବ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ଆବାର ଦିବ୍ୟ ବର ଦେଲେ; ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ନିଜ ନିଷ୍ଠା ଓ ଯୋଗର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବର ଓ କୁମାର ପଦ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମିଳି ଉପମନ୍ୟୁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ହାତ ଜୋଡି ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ବର ଚାହିଲେ: “ଦେବଦେବ, ଦୟା କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ; ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ, ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦିଅ। ମହାଦେବ, ତୁମ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦିଅ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବା, ସ୍ନେହ ଓ ନିତ୍ୟ ସାନିଧ୍ୟ ଦିଅ।” ଏପରି କହି, ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭୋର ହୃଦୟରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ: “ଦେବଦେବ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଶରଣାଗତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରେମୀ, ଦୟା କର, ଦୟାର ସାଗର, ଅମ୍ବା ସହିତ ଶଂକର, ସଦା।” ଏପରି ସମ୍ବୋଧନ ପରେ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିବା, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଉପମନ୍ୟୁ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। “ଅବୟବ ଓ ଅମର ହେଉ, ଦୁଃଖ ରହିତ ହେଉ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖ୍ୟାତି, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବା। ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ, ବଂଶ, ପରିବାର ସଦା ଅବିନାଶୀ ରୁହିବ; ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନିତ୍ୟ ରୁହିବ।