ଦେବମାନ୍ୟ ଉପରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖି ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ! ଆପଣ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ମୋର ଆଶ୍ରମକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଇଛି।” ଏପରି କହି, ଓ ହରଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପ ଦେଖି, ହସ୍ତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମରେ ଖୁସି, ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେବି। ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିବି।” ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷି ଉପମନ୍ୟୁ ହସ୍ତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଶିବ ଭକ୍ତି ଚାହେଁ।” ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମୋର ଭକ୍ତ ହ, ସର୍ବଦା ମୋତେ ପୂଜ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ନିରାକାର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର। ରୁଦ୍ର ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଯାଇ, ଏବେ ଦାନବ ସମାନ।” ଏହିପରି ଅଧର୍ମ ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହାକୁ ଧର୍ମର ବାଧା ଭାବି କହିଲେ, “ଆପଣ ଭବଙ୍କ ନିନ୍ଦା କରି ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଉପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନିର୍ଗୁଣତା ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତଥାପି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେନି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶଙ୍କ ପିତା, ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଅତିତ। ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍-ଅସତ୍, ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ଏକ ଓ ଅନେକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେହି ପରମତ୍ତ୍ୱକୁ ଚୟନ କରେ। ସେ ଯିଏ କାରଣତ୍ୱ ତର୍କରୁ ଦୂର, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଫଳଦାତା, ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ରଖେ। ଶମ୍ଭୁ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗୁଣର ଉପରେ ଅତିତ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଅନୁମାନ କରିଛି; ଯଦି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଭବଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଥିଲି, ତେବେ ସେହି ନିନ୍ଦା ଶୁଣି ବେଳେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏବେ ମୋ ଦୁଧ ପାଇଁ ଇଛା ରହିଲା ନାହିଁ, ହେ ନିମ୍ନତମ ଦେବତା, ମୁଁ ଶିବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ବିନାଶ କରି ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି।” ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁଧ ପାଇଁ ଇଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ତୟାର ହେଲେ। ଏବେ ସେ ଭୟାନକ ଅଘୋରାସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭସ୍ମ ନେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚରଣ ମନେ କରି, ଉପମନ୍ୟୁ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି, ଭଗବାନ, ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ, ମୃଦୁଭାବେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ରୋକିଲେ। ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଶଂକରପ୍ରିୟ ନନ୍ଦୀ ଏହି ଅଘୋରାସ୍ତ୍ରକୁ ଧରି ନିଅଁଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ପରେ, ସ୍ଵରୂପ ଧାରଣ କରି, ପରମେଶ୍ୱର ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଶିର ଉପରେ ଶିପ୍ରାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ସେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ହଜାର ଦୁଧର ସାଗର, ଅମୃତର ସାଗର, ଦହି, ଘୃତର ସାଗର ଦେଖାଇଲେ। ଛୋଟ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଫଳର ସାଗର, ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଓ ମହା ପାହାଡ଼ ମିଠା ଦେଖାଇଲେ। ଏଭଳି ଦେବତା, ପାର୍ବତୀ ସହ, ବୃଷଭାସନୀ, ଭୂତଗଣପତି ଓ ଦେବାୟୁଧ ତ୍ରିଶୂଳ ଆଦି ସହିତ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଦେବଲୋକରେ ଦୁମ୍ର ମାଡ଼ିଲା, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦଶ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଆନନ୍ଦର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ, ମନେ ଭକ୍ତି ରେ ନମ୍ର। ସେହି ସମୟରେ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଭବ, ହସି, “ଆସ, ଆସ” ବୋଲି ଡାକିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘି, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—“ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଇଚ୍ଛା, ସେହି ସବୁ ଭୋଜନ କର, ସଦା ଖୁସି ରୁହ, ଦୁଃଖ ନ ହେଉ, ସଦା ମୋରେ ଭକ୍ତ ରୁହ। ଉପମନ୍ୟୁ, ଏହି ପାର୍ବତୀ ତୁମ ମାଆ, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଝିଅ କରିଛି, ଦୁଧର ସାଗର ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ମଧୁ, ଦହି, ଘୃତ, ଭାତ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସାଗର ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ମିଠା ପାହାଡ଼, ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସାଳ ଖାଦ୍ୟର ସାଗର ତୁମକୁ ଦେଇଛି; ଗ୍ରହଣ କର। ମହାଦେବା ତୁମ ପିତା, ଜଗଦମ୍ବିକା ତୁମ ମାଆ; ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗଣପତି ର ନିତ୍ୟ ପଦବୀ ଦେଇଛି। ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।” ଏହିପରି କହି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, “ଏହି ତୁମ ପୁଅ” କହିଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କମଳ ହାତ ରଖି, ଅବିନଶୀ କୁମାର ପଦବୀ ଦେଲେ। ଦୁଧର ସାଗର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ମିଠା ଦୁଧ ହାତରେ ଧରି, ଅବିନଶୀ ଦୁଧ ଦାନ କଲା। ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯୋଗଶକ୍ତି, ନିରନ୍ତର ସନ୍ତୋଷ, ଅବିନଶୀ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୁର୍ଣ୍ଣତମ ସିଦ୍ଧି ଦେଲେ। ଶମ୍ଭୁ, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ଏବେ ଆଉ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଦୀକ୍ଷା ଓ ଯୋଗାଚାର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଶକ୍ତି ଦାନ କଲେ।