ସମସ୍ତ ସପ୍ତ କୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରଣବ ସହିତ, ଶେଷରେ ସେଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଭିତରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର, କୃପା ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା କୃପା, ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ନିଜେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ। ଯେପରି ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଏହା ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଧର; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯଦି ଜିହ୍ୱାରେ ରହିଥାଏ, ଏଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ଶୈବମାନେ ଯେଉଁ ଅପର ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ପରମ ସୁରକ୍ଷାର ଉପାୟ; କାରଣ ଏହା ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାହାକୁ ଜାଣି, ତାହାରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଅ। ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭସ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲି, ତାହା ପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନିରେ ସଂସ୍କୃତ, ଏବଂ ମହାବିପଦ ଦୂର କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି; ମୋର ଅନୁମତିରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତୁମ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, "ଶିବ ଭବନ୍ତୁ," ଏବଂ ସେଇ ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସେ ତିଆଗ କଲେ। ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଓ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଉପମନ୍ୟୁ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା କହିଲେ, "ଦେବତାମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ।" ମାତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ତିଁ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଯାଇ, ବାୟୁ ଖାଇ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଅଠଟି ଈଟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବେଦି ତିଆରି କରି, ମାଟିର ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କଲେ; ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଅମ୍ବିକା ଓ ତାଙ୍କ ସକଳ ପରିକର ସହିତ, ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନେ ଆଣିଥିବା ବନଫୁଲ ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୀର୍ଘସମୟ ଧରି ଭକ୍ତିସହିତ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକାକୀ, କ୍ଷୀଣ ଶରୀର ଉପମନ୍ୟୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ୍ତ୍ର ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର, କିଛି ଋଷି-ଦାନବ ଯେଉଁମାନେ ମାରୀଚିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନବିକ ଶକ୍ତିରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ବାଧା ସত্ত୍ୱେ ସେ ଅବିରତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ମୃତିରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ "ନମଃ ଶିବାୟ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷି ଏକାଠା ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚରାଚର ଏବଂ ଋଷିମାନେ—ପ୍ରଭାମୟ ହେଇଯାଇଥିଲା। ଏହାପରେ ସମସ୍ତେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାମୟ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସବୁ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀହରି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହା କ’ଣ?" ଏବଂ କାରଣ ବୁଝି, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଧ ପାଇଁ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବି; ତୁମେ ତୁମ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯାଅ।" ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପିଣାକୀ ଭଗବାନ୍, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସଦାଶିବ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାନାଗମାନେ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶୁଭ୍ର ଏରାବତ ହାଥୀରେ ଚଡ଼ି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ସେଇ ହାଥୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଚାମରରେ ପଙ୍କା କରୁଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶଚୀ ନିଜ ବାମ ହାତରେ ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଶୋଭାୟମାନ ଭାବେ ସଦାଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ଦେଖି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଦେବତାମାନେ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୋ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ।" ଏପରି କହି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପୀ ହର ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବର ମାଗ; ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ଶିବ ଭକ୍ତି ଚାହେଁ।" ତେବେ, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, କହିଲେ, "ମୋର ଭକ୍ତ ହୁଅ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି; ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଯିଏ ନିରାକାର। ରୁଦ୍ର ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବେ? ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଦାନବ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" ଏହା ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହାକୁ ଧର୍ମର ବାଧା ଭାବି କହିଲେ, "ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା କହିଲେ, ତାହା ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ; ଏହିପରି ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପିତା, ସେ ପ୍ରକୃତିର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ।