ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯାହା କିଛି ଶିବଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେଇ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ପୁତ୍ର; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଯଥା ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପହାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳେନି। ଏହି ସତ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କଥା ମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମନରେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେନି; ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ, “ଯଦି ସାମ୍ବା ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯଦି ଶଂକର ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମା, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ସବୁ ଭଲ ହେବ। ମା, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଯଦି ମହାଦେବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦେଖିବାକୁ ଦେଖିବେ, ଚାହେ ଦେରୀରେ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର, ମୁଁ ଦୁଧର ସାଗର ପାଇବି।” ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଶିଶୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମାଆ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରିଛ; ଏଥିରେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା। ଆଉ ବିଳମ୍ବ କରନାହାଁ—ସଦା ସାମ୍ବା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଶିବ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋପରି, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ; ସେଉଁଠିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସେବକ। ଆମେ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦାସ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମାତ୍ର ଏଇ ସମ୍ପଦ ମିଳେ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ—ଶଂକର, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ଉପକାରୀ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ସହିତ, ହୃଦୟର ଭକ୍ତିରେ କେବଳ ସାମ୍ବା ଓ ତାଙ୍କର ପରିକରମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଦେବଦେବ ଶିବ, ଯିଏ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ମନ୍ତ୍ରଟି ହେଉଛି ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରକାଶ। ସପ୍ତକୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ସମେତ, ସବୁ ଶେଷରେ ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର କୃପା ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା କୃପା, ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଏକ ମନ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ଧାରଣ କରିଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ। ଯେପରି ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ଚାହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ—ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦା ଏହି କ୍ଷମତା ରଖିଛି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ବେଶି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଏହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଧର; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯେତେବେଳେ ଜିହ୍ୱାରେ ରହିଥାଏ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଅଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶୈବମାନେ ପାଇଁ ତଳ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁରକ୍ଷା ଉପାୟ; ଏହା ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜାଣି, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଆଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭସ୍ମ, ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇସାରିଛି, ଏହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଅପଦକୁ ଦୂର କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି—ମୋର ଅନୁମତିରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କର; କେବଳ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।” ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶିବ ଭଲ ହେଉ, ବୋଲି କହି, ସେ ମାଆ ତାଙ୍କର ଶିର ଉପରେ ଏହି କଥା ରଖି ଚାଲିଗଲେ। ପୁତ୍ର ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ ମାଆ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ।” ମାଆଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳି, ସେଠାରେ ଉପମନ୍ୟୁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ହିମାବତ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ସେ ଆଠଟି ଇଟାରେ ଏକ ବେଦି ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ମାଟିରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କଲେ; ସେଠି ସେ ମହାଦେବ, ଆମ୍ବିକା ଓ ତାଙ୍କର ପରିକରମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଯିଏ ଅବିନାଶୀ। ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୁଅମାନେ ଆଣିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକାକୀ, ଦୁର୍ବଳ ଉପମନ୍ୟୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାର ମନ ଶିବରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା— ସେତେବେଳେ, ମାରୀଚିଙ୍କ ଶାପରେ ପୂର୍ବରୁ ଦାନବ ହୋଇଥିବା କିଛି ଋଷି, ତାଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଲେ। ଏମିତି ବିପଦରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛିପରି ତପସ୍ୟା ଜାରି ରଖିଲେ, ସଦା “ନମଃ ଶିବାୟ” ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିବା ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସମେତେ ତାଙ୍କୁ ଆସି ମିଶିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ, ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତ କଥା ଅବଗତ କରାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଣି, ସ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—‘ଏହା କ’ଣ?’—ଏବଂ କାରଣ ବୁଝି, ସେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦୁଧ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ବାଧା ଦିଅ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ବାଧା ଦେବି; ତୁମେ ତୁମ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯାଅ।” ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ପିନାକୀ ଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଇନ୍ଦ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସଦାଶିବ, ଦେବ, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନାଗମାନେଙ୍କ ସହିତ, ନିଜେ ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧଳା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଚାମର ଝାଳି ଝାଳୁଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଚମକୁଥିବା ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ।