ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାତାଳରେ ରତ୍ନମୟ ନଦୀ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅଭାଗା ଓ ଶିବଭକ୍ତିର ଅଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଦୁଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ନ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ଶିବଙ୍କ କୃପା ବିନା କାହାରୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ଭବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରୁ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଏକ ମାଆ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛୁ, ଏଠାରେ କେମିତି ଦୁଧ ପାଇପାରିବୁ? ଦୁଧ ପାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଆଛି କି? ଆମେ ତ ଜଙ୍ଗଲର ଲୋକ।” ସେଉଁଠି ସେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ବଡ଼ ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଧ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଯାହା ପାଣି ମିଶାଇ ମିଛ ଭାବେ ଚାଲିଛି। ତୁମେ ମାମାଘରେ ଖଟିଆ ଦୁଧ ଖାଇଥିଲ; ତା’ର ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱାଦ ଜାଣିଛ, ଏବେ ସେଠିର ସ୍ମୃତି ମନେ ପଡ଼ୁଛି। ଏହି ଦୁଧ ନୁହେଁ ବୋଲି କହି, ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ ଏବଂ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପା ବିନା ତୁମକୁ ଦୁଧ ମିଳିବ ନାହିଁ।” ମାଆ ଆଉ କହିଲେ, “ଯାହା ଭକ୍ତି ସହିତ ସାମ୍ବା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର କାରଣ। ଏଠାରେ ଆମେ ଧନରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିନଥିଲୁ; ସେ ଯେପରି ଫଳ ଦେବେ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଚାହିଁଥିବାମାନେ ପାଆନ୍ତି। ଆମେ ଏଠାରେ ଧନ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ; ତେଣୁ ଆମେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଛୁ, ଏବଂ ତୁମେ ଦୁଧ ପାଉନାହାଁ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯାହା କିଛି ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ବେଟା, ସେହି ମାତ୍ର ମିଳେ; ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।” ମାଆଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁ ମନେ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତିନି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ, “ଯଦି ସାମ୍ବା ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଛି ଓ ଯଦି ଶଙ୍କର ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମା, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ସବୁ ଭଲ ହେବ। ମା, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯଦି ମହାଦେବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ବେଶି ଦିନ ଲାଗୁକି କିମ୍ବା ଶିଘ୍ର, ମୁଁ ଦୁଧର ସାଗର ଅବଶ୍ୟ ପାଇବି।” ଶିଶୁର ଏହି ବୁଦ୍ଧିମତୀ କଥା ଶୁଣି, ମାଆ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ବେଟା, ତୁମେ ଭଲ ଭାବିଛ; ଏହିପରି ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଛ। ବିଳମ୍ବ କରନି—ସଦା ସାମ୍ବା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜ। ଶିବ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋପରି, ସମସ୍ତର କାରଣ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଦାସ। ଆମେ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦାସ ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ଶ୍ରୀ ମିଳେ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆମେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣୁନାହିଁ—ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକାରୀ। ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ସହିତ, ସାମ୍ବା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ, ତାଙ୍କର ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚାରଣ। ସପ୍ତକୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ସବୁ ଶେଷେ ତାଙ୍କରେ ବିଲୀନ ହୁଏ ଓ ପୁଣି ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରେ; ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ଅନୁକୂଳ କିମ୍ବା ପ୍ରସାଦ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରେ। ଯେପରି ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରକ୍ଷା କରିପାରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା ଦେବାରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ସମତୁଳ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କର; ଏହା ଜିହ୍ୱାରେ ରହିଲେ, ଏଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶୈବମାନେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିକାରୀ ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖ, ଏହାକୁ ଭଜ। ତୁମ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭସ୍ମ ମୁଁ ଦେଇଛି; ଏହି ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାରିତ ଶୁଦ୍ଧ ଭସ୍ମ ବଡ଼ ବିପଦକୁ ଦୂର କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି—ମୋ ଅନୁମତିରେ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ତୁମ ରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ।" ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, 'ଶିବ ଭଲ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ସେ ମାଆ ତାଙ୍କର ଶିର ଉପରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ରଖି, ତାହାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୁଅ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାପରେ ମାଆ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ।” ମାଆଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ସେଠାରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ; ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ଏଠାରେ, ସେ ଆଠଟି ଇଟିର ଏକ ବେଦୀ ତିଆରି କରି, ମାଟିର ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କଲେ; ଏଠାରେ ମହାଦେବ, ଅମ୍ବିକା ଓ ସହଚରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଭଳି ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସେ ଅପମାନ୍ୟୁ, ଅକେଳା, ଦୁର୍ବଳ, ଶିବରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ— ଏଥିରେ, ମାରୀଚିଙ୍କ ଶାପପ୍ରାପ୍ତ କିଛି ଋଷି-ଆସୁର ତାଙ୍କୁ ଅପଦ୍ରବ କଲେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଲେ। ଏମିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶିବକୁ ସ୍ମରଣ କରି ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ବୋଲି ସଦା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଲେ। ଉପମାନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଓ ଋଷିମାନେ ଆଲୋକିତ ହେଲେ। ତେବେ ସେମାନେ, ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପରମ ପୁରୁଷ ହରି ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି କ’ଣ?” ବୁଝି ପାରି, ସେ ତାହାର କାରଣ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ...