ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପବିତ୍ର ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉପରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି। ଏହି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଓ ଅବିରତ ଭାବରେ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ସତତ ଏହି ନିୟମ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ଗୋଦାନ କରିବା, ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଦେଖିବା ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ବିରତି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ସାଧାରଣ ରୂପ ଏଠି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସ ପାଇଁ ବିଶେଷ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ। ବୈଶାଖ ମାସରେ ହୀରାର ଲିଙ୍ଗ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ପନ୍ନା, ଆଷାଢ଼ରେ ମୁକ୍ତା, ଶ୍ରାବଣରେ ନୀଳମଣିର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭାଦ୍ରପଦରେ ମାଣିକ୍ୟ, ଆଶ୍ୱିନରେ ଗୋମେଦକ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ପ୍ରବାଳ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ବୈଦୂର୍ୟ, ପୌଷରେ ପୁଷ୍ପରାଗ ଓ ମାଘରେ ସ୍ଫଟିକର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଓ ଚୈତ୍ରରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟାୟ କରାଯାଇପାରିବା, କିମ୍ବା ଯଦି ମଣି ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ସେହି ମାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଲିଙ୍ଗ ବନାଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ବା, ପାଥର, ମାଟି, ଲାଖ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପଲବ୍ଧ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ବନାଯିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ବନାଯିପାରିବା। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଶେଷ ପୂଜା, ହୋମ ଓ ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରତୀଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କୁଶା ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସି, କୁଶା ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ତ୍ରିଅମ୍ବକ ଓ ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରି, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଛାଡ଼ୁଛି” ବୋଲି କହି, ଲିଙ୍ଗ ତଳେ ଥିବା କୁଶା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ଦଣ୍ଡ, ଜଟା, ମେଖଲା ହଟାଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୁନଃ ଶୂଦ୍ଧି କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଅନ୍ତିମ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ଦେହ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ଅଚଳ ଭାବରେ ପାଳନ କରେ, ସେ ନୈଷ୍ଠିକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଅତିତ, ମହାପାଶୁପତ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁକ୍ତି ଚାହାଁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ନାହିଁ; ନୈଷ୍ଠିକ ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ନୈଷ୍ଠିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ କିମ୍ବା ବାର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କୁ ନୈଷ୍ଠିକ ସମାନ ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ ଘୃତ ଲେପିତ ଏହି ବ୍ରତ ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର କରେ, ସେଉଁଠି ସଂଯମୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ ନିର୍ଲୋଭ ଭାବେ କେବଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବରେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ। ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜାତି, ଯେଉଁଠି ଶରୀର ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଏହି ଭସ୍ମ ହିଁ ସେଉଁଠି; ତେଣୁ ସମୟ ସମୟରେ ଯିଏ ଭସ୍ମ ବିଭୂଷିତ, ସେ ଏହି ଶକ୍ତିଧାରୀ। ଯିଏ ଭସ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଭସ୍ମ ଓ ଅଗ୍ନିର ସଂଯୋଗରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ମନ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ସେ ଭସ୍ମସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସମଗ୍ର ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି, ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭସ୍ମସ୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ରୋଗ ଭସ୍ମସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି—ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଭସ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତେଜ ଦେଇଥାଏ, ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଏ, ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସାର, ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଗଢ଼େ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରକ୍ଷା ଓ ରକ୍ଷାଦାତା। ଏହି ଭସ୍ମର ମହିମା କେତେ, ଏହି କଥା ଅଧିକ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ବ୍ରତୀ ଭାବେ ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭସ୍ମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର, ଶୈବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆସିଥିବା ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କରି, ଭସ୍ମକୁ ଧନ ଭାବରେ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଉଁ ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ ଶୁଷୁନା ତପସ୍ୟା କଲେ ଦୁଧ ପାଇଁ; ତେଣୁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀରସାଗର ଦାନ କଲେ। କିପରି ସେ ଶିବଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବଚ୍ଚକ ହେଲେ? କିପରି ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ହେଲେ? କିପରି ତପସ୍ୟା କାଳରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଭସ୍ମ ପାଇଲେ? ଏହି ଶିଶୁ ସାଧାରଣ ନଥିଲେ; ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ବ୍ୟାଘ୍ରପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୌଣସି କାରଣରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁନିପୁତ୍ର ହେଇଥିଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ଓ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଦୁଧ ଆଶା କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ତେଣୁ ଶଙ୍କର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀରସାଗର ସହ ଦେବସମୂହର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ଚିରଯୌବନ ଦାନ କଲେ। ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଶିଶୁ ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ; କାରଣ, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଯାହା କୁମାରର ଶକ୍ତିମୟ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶିବଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରବଚନର ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲା; କୁମାର ମୁନିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନସାଗର ଦେଇଥିଲେ, ସେ ନନ୍ଦନ ସମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଶିବଜ୍ଞାନରେ ଲୀନତାର କାରଣ ଦେଖାଯାଏ—ମାଆଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନିଜ ମାଆଙ୍କ କଥା, ଯେପରି ଦୁଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।