ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶିବ-ପୂଜାର ଉତ୍ତମ ବିଧି କୁ ଏଭଳି ବିବେଚନା କରାଯାଏ: ଆଦିପ୍ରଥମେ, ଉପାସକ ଜଣେ ଏକ ସ୍ୱଳ୍ପ ଲିଙ୍ଗ କୁ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ର ପୀଠ ଉପରେ ରଖି, ଏହାକୁ ମନୋମୟ ମନ୍ଦାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଠିକ୍ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଆ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଏହାର ପୀଠ ସଜାଇ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଶିବ ର ଦେହ ରୂପ କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜାକାରୀ ତାଙ୍କର ସାଧ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧପଦାର୍ଥ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅଷ୍ଟସ୍ରୋତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ମାଲ୍ୟ, କମ୍ଫର, ଚନ୍ଦନ, କେସର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହାର ପୀଠ କୁ ଲେପି, ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବା ଉଚିତ। ବିଳ୍ୱପତ୍ର, ଲାଲ ଓ ଧଳା ପଦ୍ମ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ, ଶୁଭ୍ର ତୁର୍ୟା ଶାକ, ଚାଉଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମହାପୂଜା ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଏହାକୁ ଶୁଭ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଇଚ୍ଛିତ ଓ ଉତ୍ତମ ପଦାର୍ଥ ଶୁଭ୍ର ଉପାୟରେ ଆହରଣ କରି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀପତ୍ର, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମ ର ନିୟମିତ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ହଜାର; କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ଅଠ (୧୦୮) ମଧ୍ୟ ହେବା ପାରେ। କିନ୍ତୁ ବିଳ୍ୱପତ୍ର କୁ କେବେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକ ସୁନା ପଦ୍ମ ହଜାର ପଦ୍ମ ଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ମନାଯାଏ। ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ରେ ବିଳ୍ୱପତ୍ର ର ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ରେ ନିୟମ ନାହିଁ—ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଅର୍ଘ୍ୟ ଉତ୍ତମ; ଧୂପ ଓ ଉଙ୍ଗନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦନ ବାମଦେବ ମୁଖକୁ, ହରିତାଳ ପୁରୁଷ ମୁଖକୁ ଦିଅ। କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀ ଏଶାନ ମୁଖରେ ଭସ୍ମ ଲେପ କୁ ଉଙ୍ଗନ୍ତ ଭାବେ ଦେବାକୁ କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ଧୂପ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ଧୂପ ଦିଆଯାଏ: ଅଘୋର ମୁଖକୁ ଧଳା ଅଗୁରୁ, ମୁଖକୁ କଳା ଅଗୁରୁ। ପୁରୁଷ ମୁଖକୁ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ବାମ ଦିଗରେ ସୌମ୍ୟ ମୁଖକୁ ମୁଖରେ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦିଅ; ଏଶାନ ମୁଖକୁ ଉଶୀର ଧୂପ ଦିଅ। ଚିନି, ମଧ, କମ୍ଫର, ଘୀ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ କାଠ ଦ୍ୱାରା ମିଶ୍ରିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସାଧାରଣ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଦିଅ। ଘୀରେ ଭିଜିଥିବା କମ୍ଫର ବାତି ଦିଅ, ପରେ ଦୀପ ର ଶ୍ରେଣୀ ଦିଅ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଖକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନ ଜଳ ଦିଅ। ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ର ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ର ଅଙ୍ଗ ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ବିଘ୍ନନାୟକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ, ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଭବ ଓ ଅଠ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ମହାଦେବ ଓ ଏକାଦଶ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଅଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ଥ ଘେରାରେ ସମସ୍ତ ଗଣପତି ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ଦାର ବାହାରେ ପଞ୍ଚମ ଘେରାରେ ଦଶ ଦିଗପାଳ ଓ ତାଙ୍କର ପରିକର ଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା ର ମନସ୍ପୁତ୍ର, ଦୀପମାଳା, ସମସ୍ତ ଦେବୀ-ଦେବତା, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତଳସ୍ଥଳରେ ବସିଥିବା, ରୁଷିମଣ୍ଡଳ, ଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ପକ୍ଷୀ, ମାତୃ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦିଗପାଳ ଓ ପରିକର ସହିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଙ୍କୁ ଶିବ ର ପ୍ରସନ୍ନ ଲାଗି ଶମ୍ଭୁ ର ମହିମା ଭାବି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଘେରା ପୂଜା ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ପରମେଶ୍ୱର ଙ୍କୁ ଘୀ, ଜଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଖଶୁଧି ଓ ପାନ, ପାନପତ୍ର ଦେଇ, ପୁନଃ ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବା ଉଚିତ। ଆରତି ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ଶେଷ ପୂଜା କରି, ପାତ୍ର ଓ ତାହାର ଉପକରଣ, ଏକ ଶୟନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶୟନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଶେଷ, ଅପର ପୂଜା କରି, ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପରିକ୍ରମା ଓ ସଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆତ୍ମ-ନିବେଦନ କରିବା ପରେ, ଦେବତା ଙ୍କ ଆଗରେ ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅଷ୍ଟ ଫୁଲ ଦେଇ, ଦେବତା କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୁ ବିଦାୟ କରିବା, ଅଗ୍ନି କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ସେବା ଆଗରୁ ଏହି ଭଳି କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଲିଙ୍ଗ, ମନ୍ଦାର ଓ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଆପଣଙ୍କର ଗୁରୁ ଙ୍କୁ ଦେଇବା କିମ୍ବା ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଯଦି ସାଧ୍ୟ ଅଛି, ଭକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅସହାୟ ଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସାଧ୍ୟ ଅଛି, ନିଜେ ଅଳ୍ପ ଖାଇବା କିମ୍ବା ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ଦୁଧ ରେ ଉପବାସ, ଭିକ୍ଷା ରେ ଜୀବନ, ଏକବାର ଖାଇବା, ରାତିରେ ଖାଇବା, ସାଧାରଣ ଭାବେ ଖାଇବା, ସଦା ଭୂମି ଉପରେ ଶୁଇବା, ଶୁଦ୍ଧ ରହିବା ଉଚିତ। ଭସ୍ମ ଉପରେ, କୁଶ ଉପରେ ଶୁଇବା, ବାକ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବା, କିମ୍ବା ଜୀବନ ଭରି ନିର୍ଯତି ରହିବା, ସଦା ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ରବିବାର, ଅମାବାସ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ, ଯଦି ସାଧ୍ୟ ଅଛି, ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ମନ, କ୍ରିୟା ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାସ୍ତିକ, ଚଣ୍ଡାଳ, ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧି ଛାଡିଥିବା ଲୋକ ଙ୍କୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ସଦା ଖ୍ଷମା, ଦାନ, ଦୟା, ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ରେ ନିବେଶିତ ରହିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଜପ-ଧ୍ୟାନ ରେ ଲଗ୍ନ ରହିବା ଉଚିତ। ଦିନକୁ ତିନି ଥର ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ମନ, ବାଣୀ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ବ୍ରତୀ ଜଣେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦି କୌଣସି ଅନଚରଣ ହେଉଛି, ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ସାଧାରଣତା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।