ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଉଛି—ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, କିଛି ଋଷିମନ୍ଦଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାପନା କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏହି ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କରି, ପାଶୁପତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ।” ତେବେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷାର ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ କୁହେଉଛି, ଯାହା ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ ଉଚିତ ସମୟ ହେଉଛି ଚୈତ୍ର ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଶିବଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ—କ୍ଷେତ୍ର, ବାଗ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟତା ଅଛି। ସେଠି, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର, ଧଳା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଧରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା କୁଶର ଆସନରେ ବସି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତିନି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। “ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି”—ଏମିତି ସଂକଳ୍ପ କରି, ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯଥା, ଦେହ ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ବାର ଅବଦି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହା ଅର୍ଧ କାଳ, ତାହାର ଅର୍ଧ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ, ତାହାର ଅର୍ଧ, ଏକ ମାସ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ, ଛଉ ଦିନ, ତାହାର ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ନିର୍ମଳ ହୋମ ପାଇଁ ଘୃତ, କୁଷ, ଓ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ଦେଉଥିବା ପାତ୍ରକୁ ପୂରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଚାର ଦେବା ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଚାହିଁ। ଏଠିରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ, ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ; ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଭେଦ, ପଞ୍ଚ କର୍ମର ଭାଗ, ଚର୍ମ ଆଦି ସାତ ଧାତୁ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣବାୟୁ; ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ବିବେକ, ଗୁଣ, ପ୍ରକୃତି-ପୁରୁଷ, ଆସକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, କ୍ରମ, ସମୟ; ମାୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ମହେଶ୍ୱର, ସଦାଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁକ୍ରମରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ, ହୋମକାରୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଶିବଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରି ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ। ପରେ ଗୋମୟ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଅଗ୍ନିରେ ରଖି, ଛିଟାଇ, ଏହି ଦିନ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ସକାଳେ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଦିନ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରହିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ହୋମ କରି, ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଚାହିଁ। ଏଠାରୁ, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡନ କରି, କିମ୍ବା ଏକ ଶିଖା ରଖି, ଶ୍ନାନ କରି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ଦିଗମ୍ବର ଭାବେ ଦଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର, ଚର୍ମ, ଏକ ବସ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଚାଲ ଧରି, ଦଣ୍ଡ ଓ ମେଖଳା ଧରିପାରିବେ। ପୁଣି ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଆସନେ ବସି, ଦେହକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଅଥର୍ବଣ ଅଗ୍ନି ମନ୍ତ୍ର ଛଟିଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଙ୍ଗ ଚୁଆଇ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ପୁଣି ସେଇ ଅନୁକ୍ରମରେ ଓଁ କିମ୍ବା ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ତିନିଟି ତ୍ରିୟାୟୁଷ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରି, ଶିବଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶିବଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ ନିୟମିତ କରିବା ଏହି ପାଶୁପତ ବ୍ରତର ଅଂଶ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ, ଓ ବନ୍ଧନ ଅବସ୍ଥା କୁ ନିବୃତ୍ତ କରେ। ଏହି ବନ୍ଧନ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି, ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ସନାତନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟଦଳୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଆକୃତି ଆସନ, ନବରତ୍ନ ଓ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ତନ୍ତୁ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସାଧନ ଥିଲେ, ନାହିଁ ହେଲେ ଲାଲ କିମ୍ବା ଧଳା ପଦ୍ମ, ତାହା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ହେଲେ ଧ୍ୟାନରେ ମାନସିକ ଆସନ ତିଆରି କରିବେ। ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଫଟିକ ଆସନ ଉପରେ ଛୋଟ ଲିଙ୍ଗ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବେ। ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ, ଶୁଦ୍ଧି, ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟସ୍ରୋତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଗନ୍ଧ, କପୂର, ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବେ। ବିଲ୍ବପତ୍ର, ଲାଲ ଓ ଧଳା ପଦ୍ମ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଫୁଲ, ଶୁଭ ଓତ୍ତମ ପତ୍ର, ଦୂର୍ବା ଓ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ମହାପୂଜା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବେ। ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈ୵େଦ୍ୟ ଦେଇ, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଶୁଭ ଓ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଯାହା ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ, ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀପତ୍ର, ନୀଳ ପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ପାଇଁ ନିୟମିତ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ହଜାର ଟି, କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ଆଠ। ତଥାପି, ବିଲ୍ବପତ୍ର କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକ ଗୋଲାପି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ହଜାର ପଦ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏଭଳି ନିୟମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଓ ପୂଜା କରି, ଜୀବ ଶିବ ଚରଣରେ ଅନ୍ତେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।