ଏହି ପବିତ୍ର ଶିବପୁରାଣର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଜନ୍ମଜାତ ଅନୁକ୍ରମ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଜନେ ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଶୋଧନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ କିମ୍ବା ଅବିରୋଧ ଭାବେ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭ୍ରୁମଧ୍ୟ ଓ ମୂର୍ଧାନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ କ୍ରମେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆଠମୁଖୀ ରୂପରେ ଆତ୍ମାକୁ ମୂଳ ନାଡୀ ମାଧ୍ୟମରେ ନେଇଯିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶାଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଶିବଙ୍କ ଅମଳ ତେଜରେ ଏକତ୍ର କରି, ଶବ୍ଦକୁ ଶୋଧନ କରି ତାହାକୁ ଶିବରେ ଲୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅମୃତ ବିନ୍ଦୁରେ ଦେହକୁ ସିଞ୍ଚି, ଆତ୍ମାକୁ ପୁନଃ ହୃଦୟକୁ ଅବତରଣ କରିବା ଦରକାର। ଦ୍ୱାଦଶାଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ, ମଧୁର ରୂପରେ, ପ୍ରଭାସ୍ୱର କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ଶିତଳ ତେଜରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାନ୍ତ ମନରେ ଶିବଙ୍କ ଆଠ ନାମରେ ଭକ୍ତିସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୁନଃ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଆଠ ନାମର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ, ନାଭିରେ ଆଠ ହୋମ ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ କରି, ଆଠ ପୁଷ୍ପରେ ଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅଞ୍ଜଳିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଅର୍ପିତ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶୁଭ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରି ପାଶୁପତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।” ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ଏହା ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।” ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ ହେଉଛି ଚୈତ୍ର ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଶିବକୁ ଉତ୍ସର୍ଗିତ କ୍ଷେତ୍ର, ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ—ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ପ୍ରଶଂସା ଅଛି। ଏଠି, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଶିରୋନମ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଧଳା ଉପବୀତ, ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଦର୍ଭା ଆସନରେ ବସି, ଦର୍ଭା ଧରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ‘ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି’ ଭାବେ ସଂକଳ୍ପ କରି, ଶରୀର ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ବାର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, ପୁଣି ତାହାର ଅର୍ଧ, ବା ଏକ ମାସ, ତାହାର ଅର୍ଧ, ପୁଣି ତାହାର ଅର୍ଧ, ବା ଏକ ଦିନ, ବା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ, ଛଅ ଦିନ, ତାହାର ଅର୍ଧ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ନିର୍ମଳ ହୋମ ପାଇଁ ଘୃତ, କୁଷ ଓ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମେ ଆହୁତି ଦେବା ଦରକାର। ପୁନଃ ପାତ୍ର ଭରି, ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ କୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏଠିରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ସେମାନଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ, ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଭେଦ, ପଞ୍ଚ କର୍ମର ଭାଗ, ଚର୍ମ ଆଦି ସାତ ଧାତୁ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ବିବେକ, ଗୁଣ, ପ୍ରକୃତି-ପୁରୁଷ, ରାଗ, ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, କ୍ରମ ଓ କାଳ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେବା ଦରକାର। ମାୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ମହେଶ୍ୱର, ସଦାଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଏହି କ୍ରମରେ ଜଣାଯାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେଲେ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଶିବଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରି ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ। ତା’ପରେ ଗୋବର ନେଇ ଏକ ଗୋଲା ବନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରଖି ଛିଟାଇ ଏହି ଦିନ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ସକାଳେ ପୂର୍ବବର୍ଣ୍ଣିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରି, ଶେଷ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ରହିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବାହ୍ନରେ, ପୂଣ୍ୟ ସମୟରେ, ଏଭଳି ହୋମ କରି, ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍। ତା’ପରେ ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡନ କିମ୍ବା ଏକ ଶିଖା ଧାରଣ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଲଜ୍ଜା ବିନା ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ ଦଢ଼ିବା ଦରକାର। ନାହିଁଲେ, ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର, ଚର୍ମ, ଏକ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବର୍କ ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡ ଓ ମେଖଳା ଧରିବା ଉଚିତ୍। ପାଦ ଧୋଇ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେହକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଶରୀରରେ ଲଗାଇବା ଦରକାର। ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ‘ଅଗ୍ନି’ ଆଦି ଛଅ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି କ୍ରମରେ, ଓଁ କିମ୍ବା ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ଦରକାର। ତା’ପରେ ‘ତ୍ରିଆୟୁଷ’ ତିନି ରେଖା ଦେହରେ ଚିହ୍ନି, ଶିବପଦ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶିବୟୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସହିତ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ହେଉଛି ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି, ବନ୍ଧନ ଅବସ୍ଥା ଦୂର କରେ। ଏହି ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି, ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି, ନିତ୍ୟ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପୂଜିତ ହେବା ଦରକାର। ଏପରି, ନବ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସୂତ୍ର ସହିତ ଅଷ୍ଟଦଳୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ସାଧନା ସାଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ଲାଲ କିମ୍ବା ଧଳା ପଦ୍ମ ରେ, ନାହିଁଲେ କେବଳ ଧ୍ୟାନରେ ଆସନ ରଚନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଶିବପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷାର ମହିମା, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଫଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଜୀବନରେ ଶିବପ୍ରସାଦ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।