ପଶୁପତ ପଠାନ୍ତା, ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ସଂସ୍କୃତି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଶତାଧିକ, ସହସ୍ରାଧିକ ଅଛି। ସେଠି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଆଚରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ଚାରି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁପତ ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ପଶୁପତ ଯୋଗ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୁକ୍ତ ଉପାୟକୁ ବିସ୍ତୃତ କରାଯାଉଛି। ଏହି ଯୋଗ, ଯାହା ଅଷ୍ଟନାମ ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ଏହି ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୈବ ଜ୍ଞାନ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚତମ ଅବିଚଳିତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ; ଏହି ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଭୂତିକ ଆବର୍ତ୍ତର କାରଣରୁ ଦୂର ହୁଏ। ଏହା ପରେ ସେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଶିବଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ; ଏହି ଉପାୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଲଗାରେ ଘୋଷିତ। ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ପିତାମହ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ସଂସାର ରୋଗର ଉତ୍ତମ ଚିକିତ୍ସକ, ସବୁଜଣା, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା ରୂପେ ପ୍ରଧାନ। ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଚିହ୍ନ; ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ, ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତ ଆଦିରୁ, କ୍ରମାନୁସାରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ପାଞ୍ଚଟି ଉପାଧିର ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଉପାଧିଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏକାନ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ; ଅବସ୍ଥାଧାରୀ ଅଶାଶ୍ୱତ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ଅବସ୍ଥାଧାରୀ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଆତ୍ମାର ବିକଳ୍ପ ଉପାଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ନାମ, ଭୌତିକ କାରଣ ଓ ତିଣିପ୍ରକାର ଉପାଧି ସଂଯୋଗରୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଚାଲିଥାଏ। ପୂର୍ବ ଅପବିତ୍ରତା ନ ଥିବାରୁ ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୁଦ୍ଧ ଥିବାରୁ, ସେ ଚିରଶୁଦ୍ଧ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଶିବ ନାମରେ ପରିଚିତ। କିମ୍ବା, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧାରୀ ଥିବାରୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶିବତ୍ତ୍ୱ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେଇଶ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକୃତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ, ପଚିଶତମ ପୁରୁଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହା ବେଦ ଆରମ୍ଭରେ ଶବ୍ଦ ଭାବେ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ, ଏବଂ ବେଦ ଶେଷରେ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞେୟ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପ୍ରକୃତିରେ ଯାହା ବିଲୀନ, ତାହାଠାରୁ ପରେ ଯିଏ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ; ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହିଁର କ୍ରିୟା ସେଠି ନିର୍ଭର କରେ। କିମ୍ବା, ଏହି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ତିଣି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ; ପ୍ରକୃତିକୁ ମାୟା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଜାଣ। ଅନନ୍ତ ଯିଏ ମାୟାକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି, ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତାରେ, ସେଇ କାଳାତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ। ଯିଏ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କାରଣ, ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ କହନ୍ତି; ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋତ୍ପତ୍ତି କାରଣ। ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ, ଶିବ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ଓ ବିରାଜିତ; ଏହିପରି ସେ ଏଠାରେ ଓ ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର। ଶିବ ସଂସାରର ପିତା ଓ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପିତା; ଏହି ପିତୃତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଯେପରି ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ଜାଣି ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଭୋଗ ଉପରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଦ୍ୱାରା ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଚିରସଂସାର ନାଥ, ତାହାର ମୂଳରୁ ସଂସାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସଂସାର ଚିକିତ୍ସକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଦଶ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା—ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ୍—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଅଣୁ ଆତ୍ମାମାନେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଢାକାଯାଇଥିବାରୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ରହନ୍ତି। ସଦାଶିବ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ଅବିରାମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ। ଶିବ, ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଏକତା; ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଉପରିଆତ୍ମା ନାହିଁ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା। ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରେ ଲାଭ କରି, ଶିବ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଶକ୍ତିର ଗଠନକୁ ଛେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦୀର୍ଘ କ୍ରମରେ ଛାଣି ଓ ପବିତ୍ର କରିବା; ସେହି ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାହେ ତାହା ଅପସୃତ କିମ୍ବା ନିରୋଧ ନଥିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ। ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ତାଳୁ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ, ଓ ମୂର୍ଧା ଛେଦନ କରି, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବାନ୍ଧି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୁଷୁମ୍ନା ମାର୍ଗରେ ନେଇଯିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶାଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଶିବତେଜସ୍ରେ ନେଇ, ବାଣୀକୁ ବିଲୀନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧାରାଣା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତିର ଅମୃତଧାରା ଦେହକୁ ସିଞ୍ଚି ହେଲେ, ଆତ୍ମାକୁ ପୁନର୍ବାର ହୃଦୟରେ ଅମୃତମୟ ରୂପରେ ଅବତାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶାଙ୍ଗୁଳ ଉପର ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମରେ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ, ମଧୁର ରୂପରେ, ସ୍ପଟିକ ସଦୃଶ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ତେଜରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମନରେ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାନ୍ତ ମନରେ, ଶିବଙ୍କ ଅଷ୍ଟନାମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିର ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।