ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଲେ—ଜଗତର ଦୁଃଖର କାରଣ କି? ଏହାକୁ କିଏ ଦେଉଛି? ତାହାପରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ଯେପରି ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ନୁହେଁ, ସେପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ସଂସାରିକ ଭ୍ରମଣର କାରଣ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅସମତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅପରାଧ ନୁହେଁ।" ଦୁଃଖ ତ ଜୀବର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧି ଯାହା ଜୀବଙ୍କୁ ଭ୍ରମଣ କରାଏ, ଏହା ଶିବଙ୍କର କାରଣ ନୁହେଁ। ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧି ମାୟା ପରି ଜଡ, ଏହା ସ୍ୱୟଂ କିଛି କରିପାରେନି, ଶିବଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଛାଡି। ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଲୋହା ଚଳିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ। ଏହି ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ତେଣୁ ଶିବ, ଏହି ଜଗତର ନାୟକ, ସଦା ଅପରିଚିତ ରହିଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ବିନା ଘଟେନାହିଁ; ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୂଢ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିୟମ ଓ ଆଜ୍ଞାର ରୂପରେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିତ କରିଛି, ତଥାପି ସେ ଅପରିଷ୍କୃତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ନାୟକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଶାସକ; ତାଙ୍କ ଶାସନରୁ ଆଜ୍ଞା ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅପରିଷ୍କୃତ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୂଢତାବଶତଃ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟରୂପେ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି; ତଥାପି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ମହାତ୍ମ୍ୟରୁ ସେ ଅପରିଷ୍କୃତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା—"ସତ୍ୟ, ଓଁ, ଅମୃତ, ମୃଦୁ"—ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା, ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯିଏ, ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହାପରେ ବାୟୁଦେବ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଋଷିମାନେ ଯଦିଓ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ସ୍ଥିର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିନାହାନ୍ତି।" ସେ ଏପରି କହିଲେ—"ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର; ପରୋକ୍ଷ ଓ ଅପରୋକ୍ଷ। ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର ଦୃଢ଼।" ଯାହା ତର୍କ ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତାହା ପରୋକ୍ଷ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତାହା ଅପରୋକ୍ଷ। ମୋକ୍ଷ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ବିନା ମିଳେନାହିଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କର, ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କର। ଏହିଠାରେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ କ'ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ? ଏହାର ସାଧନ କ'ଣ, ମାରୁତ?" ବାୟୁଦେବ କହିଲେ, "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶୈବ ଧର୍ମ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରନ୍ତି।" ଏହା ପଞ୍ଚ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ: କର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭ୍ୟାସ। ଏହା ଓ ଏହାର ଉନ୍ନତ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ପରୋକ୍ଷ ଓ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦୁହେଁ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଧର୍ମ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରମାଣ। ଶ୍ରୁତିର ଶୀର୍ଷରେ ଯୋଗ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ମିଳେ; ତଳେ ଅନୁତ୍ତମ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଏ, ସେ ଆତ୍ମାର ଯୋଗ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା; ଅନ୍ୟଟି ସାଧାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉପାୟ, ଏହା ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ସମାନ ଉପାଦାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶୈବ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କିଛି ଅଂଶରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ। ଏହା ଶୈବ ଆଗମ ଓ ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାହାର କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ସମର୍ଥିତ। ଶୈବ ଆଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ, ଉଭୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ୱାଧୀନ। ସ୍ୱାଧୀନ ଆଗମ ପ୍ରଥମେ ଦଶପ୍ରକାର, ପୁନର୍ବାର ଅଠାର, କାମିକ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ସାର ଯାହା, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଏହି ଶିବ ନିଜେ ଯୋଗ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଏହାକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି। ଏହାର ଚାରି ପ୍ରମୁଖ ଉପଦେଷ୍ଟା: ମହାର୍ଷି ରୁରୁ, ଦଧୀଚି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପମନ୍ୟୁ। ଏହିମାନେ ପାଶୁପତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରଚାରକ; ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ସେଉଁଠି ଶତ ଓ ସହସ୍ର ଅଛି। ସେଉଁଠି ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ଏହିଠାରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ପାଶୁପତ ଯୋଗ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଯୋଗିତ ଉପାୟ ବିବେଚିତ। ଏହି ଯୋଗ ଅଷ୍ଟ ନାମରେ ନିର୍ମିତ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶୈବ ଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ; ଯାହାର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼, ଶିବ ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଦେଖା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରେ ଯିଏ ଅଟକିଥିଲେ, ସେ ଛୁଟିଯାନ୍ତି। ଏହାପରେ ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଶିବ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଉପାୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି। ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ପିତାମହ—ଏହି ଜଗତ ରୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା—ଏହି ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ନାମ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଚିହ୍ନ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚ ନାମ—ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତ ଆଦି—କ୍ରମିକ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରେ, ଏହି ନାମ ପାଞ୍ଚ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପାଧି ଶେଷ ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ତାହାନୁସାରେ ଲୟ ହୁଏ।