ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରୁଦ୍ରମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଶତଶଃ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି। ମାୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନ ଦେବମାନଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଆଙ୍ଗୁଠିର ଆକାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ମହାମାୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ, ଯଥା ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଉପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିୟମିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଅନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାତ୍ରାପଥରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଭୁମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବମାନେ ସଂଯୋଗରେ ଉପରି ଲୋକରେ, ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି; ଦେବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ତିନିଟି ଅଶୁଦ୍ଧି — କଚା ଓ ପକା ଭାବରେ — ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସାର ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ। ଏହି ରୋଗର ଏକମାତ୍ର ଔଷଧ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଶମ୍ଭୁ, ଶିବ, ଏହି ସମସ୍ତର ଉତ୍ପାଦକ, ତିନିଁ ଔଷଧ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶିବ ନିଜେ ଜୀବମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ବିନା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ ତିନିଁ କିପରି ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିବେ? ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁଃଖମୟ; ଦୁଃଖ କିପରି ଦୁଃଖ ନୁହଁନ୍ତି? କାରଣ ମୂଳ ଗୁଣ କଦାପି ବଦଳାଏ ନାହିଁ। ଏକ ରୋଗୀ କେବଳ ଚିକିତ୍ସକ କିମ୍ବା ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଉନାହିଁ; ଚିକିତ୍ସକ ଉପଚାର ଦେଇ ରୋଗୀଙ୍କୁ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଶିବ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖମୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ନୁହଁନ୍ତି, ଶିବ ମଧ୍ୟ ସଂସାରର କାରଣ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହି ଅସମାନତା ତାଙ୍କର ଦୋଷ ନୁହଁ। ଦୁଃଖ ସ୍୵ଭାବତଃ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ, ତେଣୁ ଶିବ କିପରି ତାହାର କାରଣ ହେବେ? ଜୀବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଶୁଦ୍ଧି ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମଣର କାରଣ। ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧି, ଯାହା ସଂସାରର କାରଣ, ଅବୈଚିତ୍ୟ ମାୟା ପରି; ଏହି ନିଜେ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶିବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଛଡ଼ା। ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ କହନ୍ତି, ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଲୋହା ଚଳିଥାଏ, ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଉପସ୍ଥିତି, ଯାହା ସଦା ଲାଗି ଥାଏ, ଅପସାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶିବ, ନିୟନ୍ତା, ସଂସାରରୁ ସଦା ଅଜ୍ଞାତ ରହିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶିବ ଛଡ଼ା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ ତିନିଁ ମୋହିତ ହେଉନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ସ୍୵ଭାବର, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛି; ତେବେ ଏହିପରି ତିନିଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହିଁ। ତିନିଁ ନିୟନ୍ତା, ସମସ୍ତ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ; ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରୁ ଆଜ୍ଞା ଆସିଥାଏ, ତେବେ ତିନିଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋହରୁ ଅନ୍ୟଥା ଭାବିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ହେଇ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ତେବେ ଏହିପରି ତିନିଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମହାନତାରୁ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା: "ସତ୍ୟ, ଓମ୍, ଅମୃତ, ମୃଦୁ" — ଏହି ଶବ୍ଦ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟ ହେଇ, ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ବାୟୁ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲାପରେ, ବାୟୁ ବିଚାର କଲେ ଯେ ଏହି ଋଷିମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଭଳି କହିଲେ। "ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ପରୋକ୍ଷ ଓ ଅପରୋକ୍ଷ। ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟ। ଯାହା ତର୍କ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତାହା ପରୋକ୍ଷ; ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ମୁକ୍ତି ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ବିନା ମିଳେ ନାହିଁ — ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସର ସାଧନା କର।" ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସ କ'ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ସାକ୍ଷାତ ମିଳେ? ମାରୁତ, ତୁମେ ଏହାର ଉପାୟ ଆଜି କହ।" "ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶୈବ, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏଠି ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ, ଶିବ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର — କ୍ରିୟା, ତପ, ପାଠ, ଧ୍ୟାନ, ଓ ଜ୍ଞାନ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାରେ। ଏହିପରି, ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ସାଧିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ପରୋକ୍ଷ ଓ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦୁହେଁ ମିଳିଥାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।" "ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; 'ଧର୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନିମିତ୍ତରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଯୋଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିରୋଭାଗରେ; ଅସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ତଳ ଭାଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଧର୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଏ, ଅନ୍ୟଟି ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଲବ୍ଧ।" "ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମର ଉପାୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ଏହା ଧର୍ମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶୈବ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ସ୍ୱଳ୍ପ ଅଂଶରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ। ଏହା ଶୈବ ଆଗମ ଓ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ନିୟମ ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।" "ଶୈବ ଆଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ, ଦୁହେଁ ସଂସ୍କୃତ। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।" "ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଗମ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ପ୍ରକାର, ପୁନଃ ଅଠାର ପ୍ରକାର, କାମିକା ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହାକୁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।