ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭରେ, ଜିଜ୍ଞାସା ହେଉଛି—ଯଦି ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଅନ୍ୟଥା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱାଧୀନ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାହିଁକି ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ? ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି—ଏକ ହେଉଛି ଦେହୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଶିବ, ଯିଏ ନିଷ୍ଫଳ ଏବଂ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ। ସେ ସମୟରେ ଦେହୀ ନିଜେ ଏହି ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହିପରି ରୂପ ଧାରଣରେ ଦେହୀ ଓ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ରହିଥାଏ। ଯଦି ଏହା ନ ହୁଏ, ତେବେ ରୂପ କେମିତି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ? ତେଣୁ, ରୂପ ଗ୍ରହଣ କରିବା କେବଳ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ। ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ଓ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି କି? ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ନିର୍ମାଣ ମାୟା ସମାନ, କାରଣ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଭଳି ଶକ୍ତିର ଉପରେ ଅଧିକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଶ୍ଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ମହାମୁନି ଦଧୀଚି ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶିବ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକ ସାଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି ଯେ, ଶିବ ସର୍ବୋତ୍ତମ କାରଣ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାରୀ, କିନ୍ତୁ ସେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ନିୟମ ଆଣନ୍ତି? ଶିବଙ୍କୁ 'ପୁତ୍ର' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ଅଭଦ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦେବତା ଏକ ପରେ ଏକ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ନରସିଂହ ରୂପୀ ବିଶ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଶରଭ ରୂପେ ଶିବ ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଚିରିଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଚାପି ଦେଲେ। ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଓ ଦେବତାମାନେ, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତ୍ରିପୁର ନଗର, ତାହାର ନାରୀ, ଦାନବ, ଶିଶୁମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଲେ। କାମଦେବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର କାରଣ, ଶିବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିକୁ ବଳି ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। କିଛି ଗାଈ, ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଧ ଝରାଉଥିବାବେଳେ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ରୋଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଲେ। ଜଳନ୍ଧର ଦାନବ, ଜଳକୁ ଚକ୍ର ରୂପେ ଗଢି, ବିଶ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେଇ ଜଳ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ; ବିଶ୍ଣୁ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାନବ କୁଳ, ଯେଉଁମାନେ ହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଛାତିରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ମୟୂର ରାଜା ପରି। ଶିବ ନିଜ ଗଳାରୁ କାଳାଙ୍କୁ, ମୃତ୍ୟୁର ଦେବୀ, ସୃଷ୍ଟି କରି ଏକ ପିଲାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ; ଗୌରୀଙ୍କ ଚର୍ମ ଆବରଣରେ ବସୁଥିବା କୌଶିକୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ; ଏହି ମହାକଥା, ଯାହା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଶୁଣାଯାଇଛି। ତାରକ ଦାନବ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱେଷୀ ରାଜା, ନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବତା ମନ୍ଦର ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ 'ରସା' ନାମ ଦେଲେ, ଯେପରି ତିନି ତଳାତଳକୁ ଗଲେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଘୃତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇବା ପରି, ତାହାକୁ ନିର୍ମଳ ଅମୃତ ସମାନ ଭାବେ ଚାଲିଦେଲେ। ତାହାକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ଭିତରେ ଅଂଶ ଅଂଶ ରଖିଲେ; ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଏଠା ଓ ସେଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ସ୍ୱାହା, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ପତି ସହ ଆନନ୍ଦ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତର ନଳିକା ଝାଡିରେ ରଖିଲେ। ସମୟ ବ୍ୟତୀତ ହେଲାପରେ, ସେଇ ଶକ୍ତିରୁ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ନ ମାତ୍ର ସୁନ୍ଦର, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦାହରଣ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିଶୁ ରୂପ ଦେଖି, ଦେବତା, ଦାନବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତା ନିଜେ, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ହସ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା। ଭିତରୁ ଅନୁରାଗରେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇ, ମନେ ଅମୃତ ପିଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ, ଦେବତା ଓ ବିରକ୍ତ ଋଷିମାନେ ତାହା ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଛାତିରେ ଶିଶୁକୁ ନଚାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଖେଳ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରତିଦିନ ଦୃଷ୍ଟି ବିନିମୟ କଲେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ, 'ତୁମର ଅସ୍ଥନ୍ୟ ଦିଅ, ଦୁଧ ପିଅଅ', ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ନେଇ କହିଲେ, 'ତୁମର ଅବତାର ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।' ତଥାପି, ଦେବତା ଓ ଦେବୀ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେବେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ତାରକ ଦାନବଙ୍କ ଭୟରେ— ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅକୁ ରଖି, ଦେବତାଙ୍କ ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ତ୍ରିପୁର ଶତ୍ରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ଦେବତା ନିଜେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ତାଙ୍କ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲା, ମହାପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର। ତାରକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ କାଟିଦେଲେ, ଦେବତା, ହରି ଓ ଧାତୃଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଶେଷ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏଭଳି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ନିଜ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।