ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଶିବପୁରାଣର ଉଲ୍ଲେଖିତ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶକ୍ତି ଇଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିର ସମୁଦାୟ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଶକ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି କୁଣ୍ଡଳିନୀ, ମାୟା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ। ଏହି ମହାଶକ୍ତି ବିଭାଜନର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ଛଅ ପ୍ରକାର ମାର୍ଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଠାରେ ତିନିଟି ହେଉଛି ଶବ୍ଦର, ତିନିଟି ଅର୍ଥର, ଯେପରି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପବିତ୍ରତା ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଜନରୁ ଭୋଗ ବା ବିଲୟର ଅଧିକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ପ୍ରବେଶିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ରୂପାନ୍ତର ଘଟେ। ଏହି କଳାମାନେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ଥିଏ, ପ୍ରୟାପ୍ତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ମନ୍ତ୍ର, ପଦ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣର ମାର୍ଗ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ। ଭୁବନ, ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କଳାର ମାର୍ଗ ଅନୁକ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଓ ଅପ୍ରବେଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ପଦ ପ୍ରବେଶିତ କରନ୍ତି, କାରଣ ବାକ୍ୟ ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ; ଏବଂ ଶବ୍ଦ ବର୍ଣ୍ଣରୁ, କାରଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ହେଉଛି ଏକ ଶବ୍ଦ। ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁବନରେ ପ୍ରବେଶିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ସେଠି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ତେଣୁ ଭୁବନଗୁଡ଼ିକୁ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶିତ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶିତ, କାରଣ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏଠାରେ କିଛି ଭୁବନ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୁବନ, ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଶିବାଗମରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; କଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରବେଶିତ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ, ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା, ଏହି କଳାମାନେ—ନିବୃତ୍ତି ଆଦି—ପଞ୍ଚକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶିତ କରନ୍ତି। ପ୍ରବେଶନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଛଅ ମାର୍ଗରେ ଅଖଣ୍ଡିତ; କାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱରୂପ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ସିଦ୍ଧ। ଶକ୍ତି ଆଦି ଥିଏ ଥିଏ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହି ଏକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶିତ, ଯେପରି ଘଡ଼ା ଓ ଆଦି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶିତ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବଧାମ, ଛଅ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ପ୍ରବେଶିତ ଓ ଅପ୍ରବେଶିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶିତ। ନିବୃତ୍ତିରୁ ଉପରେ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଣ୍ଡର ଶୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା। ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଓ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟର ଶେଷରେ, ବିଶୁଦ୍ଧି ଓ ଶାନ୍ତ୍ୟତୀତା ଦ୍ୱାରା। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଏକତାରେ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରବେଶିତ। ଏଠାରେ, ସମସ୍ତ ଶୋଧକାଙ୍କୁ ଏହି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପଥର ପ୍ରବେଶ ଜାଣିନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଢ଼ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧିର ଫଳ ପାଉନଥାଏ, ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ଏବଂ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଶକ୍ତିର ଅବତରଣ ଯୋଗ ଛଡ଼ି, ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱରୂପରେ ଜାଣିପାରିବା ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ଓ ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବା ନୁହେଁ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ରାଣୀ, ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ, ହୃଦୟର ସ୍ୱାମିନୀ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କାରଣ, ଶିବ ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶିତ କରନ୍ତି। ଏହା ନ ଆତ୍ମା, ନ ମାୟା, ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକାର; ଏହା ବନ୍ଧନ ବି ନୁହେଁ, ମୋକ୍ଷ ବି ନୁହେଁ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ସେ, ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱର୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶିବଙ୍କ ସହ ଅଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଚିହ୍ନଟ। ଶିବଙ୍କୁ ସେ ଏକା ଧରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଧରାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସଂଯୋଗରୁ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଶିବ କର୍ତ୍ତା, ସେ କାରଣ—ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ସ୍ଥାପିତ; ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ଶିବ ଏକା ଉଭୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ। କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭାବରେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଶିବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି, ସେ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ, ତଥାପି ଅଲଗା—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ଶିବ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକା, ଶୈବ ପ୍ରକୃତି ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ, ମହାମାୟା, ମାୟା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇଥାଏ। ତିନି ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ଛଅ ପଥ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଛଅ ପ୍ରକାର ଥିବା, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥରେ ଗଠିତ। ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ବିଷୟକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଉଛି। ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଅଭିନ୍ନ ସଂଯୋଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ବିନାଶର କାରଣ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମନ ଓ କୃପାକୁ ବନ୍ଧା। କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜେ କୌଣସି ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମନ ବା କୃପାର ଆଶ୍ରୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ସ୍ୱାଧୀନ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।