ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କର ଭସ୍ମକୁ ଯୋଗର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଶକ୍ତିର ଅମୃତ ବର୍ଷାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତିର ଅଧିକାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ଅମୃତ ସ୍ନାନ ସଦା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବିଜୟ କରିଥାଏ; ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଅମୃତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ କେମିତି ଆସିପାରିବ? ଯିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଦହନ ଓ ସ୍ନାନର ରହସ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ଅବସ୍ଥାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଯିଏ ଶିବର ଅଗ୍ନିରେ ଶରୀରକୁ ଦହାଏ ଓ ଶକ୍ତିର ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ, ସେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଅର୍ଥକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଦେବତା କହିଛନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ସ୍ୱଭାବର, ସେହିପରି ଅନୁସୂତି କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ବାଣୀ ଓ ଅର୍ଥର ଏସେନ୍ସ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଷଡ୍ମାର୍ଗ ଜ୍ଞାନକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁରେ ଶବ୍ଦ ଅଛି, ଏବଂ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ ବିନା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଯଥାସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ। ପ୍ରକୃତିର ଏହି ରୂପାନ୍ତର ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ପ୍ରକାଶ। ଏହିଠି ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଆଦି ରୂପ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱରୂପ। ଶବ୍ଦର ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି: ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରମ। ସ୍ଥୂଳ ହେଉଛି ଯାହା କାନରେ ଶୁଣାଯାଏ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବ ଚିନ୍ତାର ମିଶ୍ରଣରୁ ଗଠିତ; ପରମ ଚିନ୍ତା ବିନା। ଏହି ଶକ୍ତି ପରମ ଶକ୍ତି, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶକ୍ତି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଏକତା ଭାବେ, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ସେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ହୋଇ, କୁଣ୍ଡଳିନୀ, ମାୟା ଓ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି। ଏହି ଭାଗ ଭାବରେ ବିଭାଜନ ହୋଇ, ଷଡ୍ମାର୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ତିନି ଶବ୍ଦ ଓ ତିନି ଅର୍ଥ ମାର୍ଗ, ଯେପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟର ନିଜ ଶୁଦ୍ଧତା ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କିମ୍ବା ଲୟର ଅଧିକାର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। କଳା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ସେମାନେ ପ୍ରବେଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ପରମ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପାଞ୍ଚ ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା। ଏହି କଳାଗୁଡିକ, ନିବୃତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ, ପ୍ରଚୁର; ମନ୍ତ୍ର, ପଦ, ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ନିଜ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଭୁବନ, ତତ୍ତ୍ୱ, ଓ କଳା ମାର୍ଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତର ଏକାପସ୍ପର ପ୍ରବେଷ୍ଟ ଓ ଅପ୍ରବେଷ୍ଟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଷ୍ଟ, କାରଣ ଅନ୍ବୟ ଶବ୍ଦରୁ ବାକ୍ୟ ହୁଏ; ଶବ୍ଦ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ବର୍ଣ୍ଣ ଗୁଛକୁ ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ। ବର୍ଣ୍ଣ ଭୁବନରେ ପ୍ରବେଷ୍ଟ, କାରଣ ସେମାନେ ତାହାର ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ଭୁବନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦଳ ଦ୍ୱାରା, ଉଦ୍ଭବ ଓ ବାହାରି ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ କାରଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଷ୍ଟ, କାରଣ ସେମାନେ ତାହାରୁ ଉଦ୍ଭବ; ଏଠି କିଛି ଭୁବନ ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଅନ୍ୟ ଭୁବନ, ପୁରାଣରୁ ଜଣା, ଶିବାଗମରେ ବୁଝିବାକୁ; ଏବଂ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ସ୍ଥାପିତ। ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଖ୍ୟାତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; କଳା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ପ୍ରବେଷ୍ଟ କରାଯାଏ। ପରମ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ, ପାଞ୍ଚ ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା, ଏହି କଳା, ନିବୃତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ, ପାଞ୍ଚକୁ ଏକାଏକି ପ୍ରବେଷ୍ଟ କରେ। ପ୍ରବେଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ପରମ ଶକ୍ତି ଷଡ୍ମାର୍ଗରେ ଅଖଣ୍ଡ; କାରଣ ପରମ ସ୍ୱଭାବ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ସ୍ଥାପିତ। ଶକ୍ତି ଓ ତଳ ଥିଲା ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଏକା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଷ୍ଟ, ମଟି ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଦେଖିବା ପରି। ଶିବର ପରମ ନିବାସ, ଷଡ୍ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ପ୍ରବେଷ୍ଟ ଓ ଅପ୍ରବେଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଧ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଷ୍ଟ। ନିବୃତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜଗତ ଡିଂଡି ଶୁଧ୍ଧି ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା; ତାହାଠାରୁ ଅପ୍ରକାଶ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା। ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟର ଶେଷରେ, ବିଶୁଦ୍ଧି, ଶାନ୍ତିଅତୀତା ଦ୍ୱାରା। ଯାହାକୁ ପରମ ଆକାଶ କୁହାଯାଏ, ପରମ ସ୍ୱଭାବ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରବେଷ୍ଟ। ଏଠି, ସମସ୍ତ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ପ୍ରବେଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ଜାଣିନାହିଁ, ଶୁଧ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ଓ ଫଳ ପାଇନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଶକ୍ତିର ଅବତରଣ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଗ ବିନା, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ତାଙ୍କର ଏକାଏକି ରୂପରେ ଜାଣିବା, ପ୍ରବେଷ୍ଟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ପରମ ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିମାନ୍ଙ୍କର ରାଣୀ, ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ, ହୃଦୟର ଶାସକ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କାରଣ, ଶିବ ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରବେଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହା ନ ଆତ୍ମା, ନ ମାୟା, ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ; ଏହା ନ ବନ୍ଧନ, ନ ମୋକ୍ଷ, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁଇଁକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସେ, ସମସ୍ତ ଶାସନର ଚୂଡା, ଶିବଙ୍କର ସାଥୀ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଭାଗି କରେ, କିନ୍ତୁ ଏକାଏକି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ। ଶିବ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଶିବ ସଦା ଧରିରଖନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମିଳନରୁ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶିବ କର୍ତ୍ତା, ଶକ୍ତି କାରଣ—ଏହିପରି ତାଙ୍କର ବିଭେଦ ନିଶ୍ଚିତ; ତଥାପି ଶିବ ଦୁଇ ରୂପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ବିଭେଦ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ; ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ପରମ ଶକ୍ତି ଶିବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚାଉଁ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ, ତଥାପି ଅଲଗା—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ଶିବ ପରମ କାରଣ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ।