ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦୟାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ। ସେ ମନେପକାଇଲେ ଯେ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଭବାନୀଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସେ ମନେ ରଖିଲେ ଯେ, ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶମନ ହେବ। ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ମହାତପସ୍ୱିନୀ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଭଳି ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସଂସାରର ମାତା, ନିଜ ଭାଇ ହରି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଓ ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଦେବୀ ଓ ଦେବଗଣ ଉଚିତ ବିଧିରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଆତିଥ୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଅପରିଚିତ ଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି କ’ଣ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହାଁଛନ୍ତି? ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଫଳ ତ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆପଣ ପତି ଭାବରେ ପାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତପସ୍ୟାର ସାର୍ଥକତା ତ ହେଇଯାଇଛି। କିମ୍ବା ଏହା ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ମାତ୍ର; ତଥାପି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିବା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।" "ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଆପଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ; ପୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ପୁଣି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଭବ ଆପଣଙ୍କ ଲାଳାଟରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତେବେ ଆପଣ ମୋର ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ, ଯେପରିକି ମୋର ଜାମାତା। ପାହାଡ଼ର ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ଓ ମୋର ପିତା ଥିଲେ, ତେବେ ଆପଣ ମୋର ପ୍ରପିତାମହୀ ହେଲେ, ହେ ସଂସାରର ପୂର୍ବଜ। ଏପରି ଭାବେ, ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାରର ଚଳାଚଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ପତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ପୁଣି କିପରି ପତି ବିଷୟରେ କହିପାରିବି?" "ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯଦି ଏହି କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ସତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଗୌରୀ ହୋଇପାରିବି। ଏପରି ତପସ୍ୟା କରି କ’ଣ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହାଁଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କି? ଏପରି ଲୀଳା ତ ଆପଣଙ୍କର। ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ସଂସାରର କ୍ଷେମ ପାଇଁ; ତେଣୁ ଏହି ମୋର ଉଦ୍ୟମର ଫଳ ଆପଣ ପାଇଁ ହେଉ।" "ଏବେ ଦୁଇ ଦାଇତ୍ୟ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ, ମୋର ଦିଆ ଵର ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ନାଶ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏବେ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ନୁହେଁ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇବ ଓ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପାହାଡ଼ର ଦୁହିତା ଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ କରି ନିଜ ବାହ୍ୟ ଚର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଗୌରୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହି ତ୍ୟାଗିତ ଚର୍ମରୁ କୌଶିକୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯାହାକୁ କାଳୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ମେଘ ଭଳି କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତି, ଯିଏ ମାୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିଦ୍ରା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟବାହୁ ଥିଲେ। ସେ ମୃଦୁ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମିଶ୍ର ରୂପରେ, ତ୍ରିନୟନା, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରିଣୀ, ପୁରୁଷ ସ୍ପର୍ଶରହିତ, ଅଜୟ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ଏହି ଚିରଞ୍ଜୀବି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯିଏ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ—ଦାଇତ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ—ଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ ସେଠାରେ ଏହି ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରବଳ ସିଂହ ଦେଲେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ହେବ। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ମଦ୍ୟ, ମାଂସ, ମାଛ ଓ ପିଠା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଲା, ଏବଂ ଗୌରୀ ମାତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ନିଜ ସମାନ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଜନନୀମାନେ ସହିତ, ଦେବୀ ଦାଇତ୍ୟପତିମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବାଣ ଓ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦାଇତ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଜଣାଯିବ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ କଥା କହିବି। ଗୌରୀ ଦେବୀ କୌଶିକୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ। ଏହା ପରେ, ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମା ଉପକାର ସ୍ୱରୂପ କହିଲେ—“ଆପଣ ଏହି ବାଘାକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି କି? ସେ ମୋର ଆଶ୍ରମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିଛି। ସେ ମୋତେ ଏତେ ଭଲପାଏ, ମୋ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର; ମୋତେ ଏଠିଏ ରକ୍ଷା କରିବା ପରି ଆଉ କିଛି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସେ ମୋର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବସିବେ; ଆସ୍ଥାରେ, ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ଗଣପତିର ପଦ ଦେବେ। ତାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ମୁଁ ମୋ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଯାଇପାରିବି।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହସିଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ତ କ୍ରୂର; ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କରୁଣା କେଉଁଠି? ବିଷଧର ସାପର ମୁଁହରେ କିଏ ନେକ୍ତର ଢାଳିଦିଏ? ଏହି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ, ଏକ ମୃଗୀ ସହିତ ଗୋ ଓ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇଦେଇଛି। ସେ ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହାଁ, ନେଇଅଛି; ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ତେଣୁ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ କରୁଣା କ’ଣ? ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଦେବୀଙ୍କ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ କାମ?” ଦେବୀ କହିଲେ—“ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ ଠିକ୍, ସେ ଏପରି ଅଟଳ ଦୁଷ୍ଟ; ତଥାପି, ଯେ ମୋର ଶରଣ ନେଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ ଉଚିତ ନୁହେଁ।