ଏହିପରି ମହାଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦେବା ପରେ, ବାମଦେବ ହସିଥିବା ପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ବିରହର ଦୁଃଖକୁ ସଂୟମ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେ ଆଉଥରେ ନିଜ ପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚୟନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଆଗରୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଦେବୀ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଘରେ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରିଲେ, ଘଟିଥିବା ଘଟଣାକୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ସତୀ ଆଉଥରେ ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ନିଜ ଗହଣା ବାହାରିଲେ, ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ତପସ୍ୱିନୀ ଭୂଷା ଧାରଣ କଲେ। ଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିବେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ। ସେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ବାହ୍ୟ ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦିନର ତିନି ସଂଧିରେ ଅରଣ୍ୟର ଫୁଲ, ଫଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଦେବୀ ଏହି ଭାବ ରଖିଥିଲେ—'ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ଏକମାତ୍ର ସେ ମୋ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବେ'—ଏବଂ ସେ ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦେବୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ ସମୟ ପରେ, ଏକ ବଡ଼ ବାଘ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲା। ଏହି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ବାଘ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଜମିଗଲା, ଏକ ଚିତ୍ରିତ ପ୍ରତୀକର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦେବୀ ଏହି ବାଘକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବରେ, ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ପରି ବିଭେଦ କଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବାଘ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଗୋଟେ ହୋଇ ଭୁକ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଭାବିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଂସ ନାହିଁ'—ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ରହିଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଦେଖି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ରହିଲେ, ନିଜେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ହେବା ପରି। ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—'ସେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିବି'। ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାର ଶକ୍ତିରେ, ବାଘର ତିନି ମଳ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଏବଂ ବାଘ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାଙ୍କ ଭୁକ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଶରୀରର ଜମା ହଟିଗଲା, ଜନ୍ମଜାତ ଦୁଷ୍ଟତା ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତିରେ, ବାଘ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରିବାରେ ଲିନ ହେଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ ତୀବ୍ର ହେଲା; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅତିକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କରି, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ତାହା କଥାଇଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶର କଥା ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏପରି ଅନୁରୋଧରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ବିଚାର କରି। ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୀ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାର ଶିକରରେ ବସିଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଏକ ପ୍ରପଞ୍ଚର ମୂଳପାଦ ପରି ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ, ସଂସାରର ମାତା, ନିଜ ଭାଇ ହରି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ କନ୍ୟାକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବୀଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। 'ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା, ଦେବୀ, ଏଠାରେ କଣ ସାଧ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଫଳ ତ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପତି ହୋଇ ଆପଣ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପାଇଛନ୍ତି।' 'ଏହି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଖେଳ ଅଟଳ ହେବା ସମ୍ଭବ; ଏହି ବିରହ ଆପଣ କିପରି ସହିପାରିଛନ୍ତି, ଦେବୀ, ଦେଖିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।' 'ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଆପଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହୋଇଥିଲେ।' 'ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଭବା ଆପଣଙ୍କ ମାଥାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାହାପରେ ଆପଣ ମୋର ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ, ମୋର ଜାଇଁ ହେଲେ।' 'ପର୍ବତରାଜ ଆପଣଙ୍କ ଓ ମୋର ପିତା ହେଲେ, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋର ପ୍ରପିତାମହ ହେଲେ, ଜଗତର ପୂର୍ବଜ।' 'ଏପରି ଆପଣ ଜଗତର ଗତି ନିୟମିତ କରୁଛନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ପତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ପତିର କଥା କିପରି କହିବି?' 'ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି କଳା ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ, ସତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଗୌରୀ ହେବି।' 'ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କିପାଇଁ କରିଛନ୍ତି, ଦେବୀ? ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କି? ଏହି ଖେଳ ତ ଆପଣଙ୍କର।' 'ଆପଣଙ୍କ ଖେଳ ମଧ୍ୟ ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ; ଏହି ମୋ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଚାହିତ ଫଳ ସାଧ୍ୟ ହେଉ।' 'ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୋଠାରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ନାଶ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।' 'ଏଠାରେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ ନୁହଁ; ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଦୃଢ଼ ହେଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ହେବା ସହିତ, ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ନିଜ ବାହ୍ୟ ଚର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଗୌରୀ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତାହାଠାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚର୍ମରୁ, କୌଶିକୀ ନାମରେ, କାଳୀ ଭାବରେ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା ଏକ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।