ଏକ ଦିନ, ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବୀ ନିଜ ମନର ଅନୁଭୂତି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ମାଧୁର୍ୟ ଭରା କଥା ଆଗରୁ ଶୁଣିଛି, ଏହି କଥା ମୋତେ ଏକଥା ଭଳି ଅନ୍ୟଥା ଭାବିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହି ଭଳି କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅପ୍ରମାଦରେ ଅନ୍ୟଥା ହୋଇଯିବି। ଏକ ନାରୀ, ଯିଏ ନିଜ ପତି ପାଇଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିବା, ତା’କୁ ଜନ୍ମେ ଉତ୍ତମ ଓ ସଦ୍ଗୁଣି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କର ମୋପାଇଁ ଅସନ୍ତୋଷ ବଡ଼, ଏବଂ ମୋର କଳା ରୂପ ଏହାର କାରଣ; ଆପଣଙ୍କର ମଜା ଭରା କଥା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଯଥାର୍ଥ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ?” “ଏହି କାରଣରୁ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି କଳା ରୂପ ସଦ୍ଗୁଣିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଏଠାରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଏଭଳି, ତେବେ ଏହି ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ନା ନିଜେ, ନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଗୌରୀ ହେବି।” “ମୋର କୃପାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାର ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ, ମହାଦେବୀ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ କଣ ସାଧନ କରିପାରିବେ?” “ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କର ପଦ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି, ଆପଣଙ୍କର ଆଞ୍ଜଳିରେ ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।” “ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା ସତୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ଏହିପରି ଆପଣ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମୋର ପତି ହେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏବେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀ ହେବାକୁ ଚାହେଁ; ଏଠାରେ କଣ ଅପରାଧ ଅଛି? ଏହା ଏଠାରେ କହନ୍ତୁ।” ମହାଦେବୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାମଦେବ ହସି ନିଜ ମନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହି, ଦେବୀଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ଦେବୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ବିରହର ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେ ପ୍ରେମରେ ଆଗରୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚୟନ କରି, ନିଜ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶିବା ନିଜ ପିତା ମାତାଙ୍କୁ ଘରେ ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରି, ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିବରଣୀ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପୁନଃ ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଚି ପରିଧାନ କରି, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ସେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ପତିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବ କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ, ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟାନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ। ତିନିଏ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବେ।" ଏହି ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ବଡ଼ ବାଘ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲା। ବାଘ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ଏକ ଚିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଗଲା। ଦେବୀ ଏହି ବାଘକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ବୋଲି ବିଚାର କଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଦୟାଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ବାଘ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇ, ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଂସ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମାଂସ ହିଁ ମୋର ଉପାୟ।" ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ରହିଗଲା, ମନେ ଏକ ଉପାସକ ଭଳି। ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟା ଜନ୍ମ ନେଲା—"ଏ ମୋର ଭକ୍ତ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।" ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାଶକ୍ତିରେ ବାଘର ତିନି ମଳ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଗଲା, ବାଘ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲା। ତାଙ୍କର ଭୋକ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଦେହର ଅସ୍ଥିରତା ଦୂର ହେଲା, ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଅନ୍ତରେ ସନ୍ତୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଅନୁଭୂତିରେ ତିନିଏ ଏକ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ତିନିଏ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରି, ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ହେଲା; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତିଶୟ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ମହାବିପଦ ବିବରଣୀ ଦେଇ, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଫଳରେ ଲାଭିଥିବା ଦୟା ବିଷୟରେ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଦୟାଭାବରେ ଦୈତ୍ୟ ନାଶର କାହାଣୀ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭବାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୟାର ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏକ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଭଳି। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସେ ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ମାତା, ହରି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପର୍ବତର ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ କଥାକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଏକ ଅଜାଣା ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେବୀ, ଏଠାରେ କଣ ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଫଳ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର କରେ।" "ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବରେ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଆପଣ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।" "କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆପଣଙ୍କର ଖେଳ ଓ ଲୀଳା; ତଥାପି, ଦେବୀ, ଆପଣ ନାଥଙ୍କୁ ବିରହରେ ରହିବା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।" "ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, କହାଯାଏ ଆପଣ ନାଥଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ପରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଆପଣ ମୋର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମଜାତ ପୁତ୍ରୀ ହେଲେ।