ଏକ ଦିନ, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ବତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ଗୁହାମୁଖଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଖୋଲା ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ବିଶାଳ ଖାଲି ବିତରଣ ଦେଖି, ପର୍ବତଟି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଭିଲାଷାରେ ଆଳସି ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏହି ପର୍ବତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଗିଲିଯାଉଛି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଉଛି, ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାରକୁ ବାନ୍ତି ଦେଉଛି, ଏବଂ ଆକାଶରେ ମେଘମାନଙ୍କ ସହ ଉଲ୍ଲାସ କରୁଛି। ପର୍ବତର ଗୁହାଗୃହଗୁଡ଼ିକର ଭିତର ଅଂଶ ଦର୍ପଣ ପରି ଚକଚକିଲା ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଥିବା ଗଛମାନେ ରୂଦ୍ର ରୂପେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଡ଼କରି ଥିଲେ, ଯାହାର ଛାୟାରେ ତପୋବନ ଅଧିକ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ନଦୀ, ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୀତଳ ହୋଇଥିବା ପବନ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେହି ପବନ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିବା ତିନି-ନୟନୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯିଏ ରୈଭ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟେ ଥିଲେ, ସେ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମୟ ବିତିବା ସହିତ ଏବଂ ଲୋକସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଦୁଇ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଇ ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କ ଠାରୁ ଅଜୟ୍ୟତ୍ୱର ଵର ପାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଜୟ୍ୟତ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶର୍ତ୍ତ ଥିଲା—ଏକ ଅଜନ୍ମା କନ୍ୟା, ଯିଏ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କୌଣସି ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଅଜୟ୍ୟ ପ୍ରତାପଶାଳି ଯୋଦ୍ଧା, ସେ ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅଜନ୍ମା କନ୍ୟା ପ୍ରତି ଆମେ ଆକର୍ଷିତ ହେବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ।” ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଅନୁରୋଧ ମଞ୍ଜୁରି କଲେ—"ତଥାସ୍ତୁ"। ଏହି ଵର ପାଇବା ପରେ, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅଧିନ କଲେ, ଏବଂ ବଳପୂର୍ବକ ବେଦପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣିଥରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ନିନ୍ଦା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରଙ୍ଗର ଧାତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ନିଷ୍କାମ କନ୍ୟା ଦିଅ, ଯିଏ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ, କୃପାମୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ନୀଳ-ଓ-ଲାଲ ଦେହୀ ଦେବୀ କାଳୀ ରୂପେ ହସିଲେ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କଲେ। ତାପରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ମୂଳରୁ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ହସି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁ କଥା ଏମିତି ଯେ ସହଜରେ ଶାନ୍ତ ହେଉନଥିଲା। “ଯଦି ତୁମେ ମୋ ରଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଏତେ ଆସକ୍ତ, ଏହାକୁ କେତେଦିନ ଦମନ କରିପାରିବ? ଯଦି ତୁମେ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ତେବେ ମୋ ସହ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛ? ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଭୋଗ ହିଁ ଶୁଖର ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ କାମଦେବ ଭସ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ, ଯଦି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଂକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ନାରୀମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପତିଙ୍କ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ; ତାହା ନ ହେଲେ, ଅନ୍ୟଥା ନାରୀର କି ଉପଯୋଗ?” “ଏହିପରି ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଯେଉଁ ରଙ୍ଗକୁ ଉପାଲମ୍ବ କରିଛ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଏବେ ଏହି ରଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରଙ୍ଗ ନେବି କି ନେବିନି, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ।” ଏହିପରି କହି, ଦେବୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, କ୍ଲିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭାବ ଦେଖି, ପ୍ରେମ ବିଚ୍ଛେଦର ଭୟରେ, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଭବାନୀଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟେ, କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ହେଲ? ମୁଁ କିପରି ତୁମରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇବି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ମୋ ଆନନ୍ଦ ହେବ? ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମାତା, ମୁଁ ଏହାର ପିତା ଓ ପ୍ରଭୁ; ତେବେ ମୁଁ କିପରି ତୁମରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇବି? ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି କାମନା ଅଛି, ସେ କାମଦେବ ଦ୍ୱାରା ତ? କାମଦେବର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ମୁଁ କାମକୁ ଇଚ୍ଛାର ଦେବତା ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ତେବେ ମୋତେ କାହିଁକି ତୁମେ କାମଦେବକୁ ଭସ୍ମ କରିଥିବା ପାଇଁ ଉପାଲମ୍ବ କରୁଛ? ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ପରି ଭାବି, ମନୋଭବ କିଛି ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲି। ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅପସାରଣ କରିଥିଲି; ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଆଜିର ଖେଳ ଭାବର ଉପାଲମ୍ବର କାରଣ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେବ। ତୁମ ଏହି ରୂଷା ଶବ୍ଦ ମନରେ ଧରି, ସେ କହିଲେ— "ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଆନୁଲୋମିକ କଥା ଶୁଣିଛି; ସେଥିରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲି। ଏକ ସତୀ ନାରୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତି ପାଇଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେନି, ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ଉତ୍ତମ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି। ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ଅଧିକ, ମୋର କଳା ରୂପ ଏହାର କାରଣ; ତୁମର ଖେଳ ଭାବର ଉପାଲମ୍ବ ମଧ୍ୟ ସମୟୋପଯୋଗୀ—ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ? "ଏହିପରି, ତୁମର କଳା ରୂପ ଧର୍ମିକମାନେ ମଞ୍ଜୁର କରନ୍ତିନାହିଁ, ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଏଠାରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ଯଦି ତୁମର ଏହିପରି ତପସ୍ୟା, ତେବେ ଏହାର କଣ ଉପଯୋଗ? ମୋ ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ, ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କର।" "ମୁଁ ଚାହୁଁନି ତୁମର ରଙ୍ଗକୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ବଦଳାଇବାକୁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ଶୀଘ୍ର ଗୌରୀ ହେବି।