ଭୟଙ୍କର ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଭୟରବଙ୍କ ପରି ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ନାଶକ ଭାବରେ ଅନେକ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଗଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦୟାଳୁ ଦେହରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶୂରବିରମାନେ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତର ନଦୀ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର ସୂଚନା ଦେଲା। ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ ରକ୍ତରେ ବିଗ୍ନ ହୋଇ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଢାକି ଗଲା, ରାତି ପରି ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଏବଂ କୈଶିକୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ହୀନ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଦେଖାଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ ଭୟରେ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହେଲା। ବିଶାଳ ସାଗର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଉତ୍ତଳିତ ହେଲା; ଆକାଶରୁ ଅଗ୍ନିଗ୍ରହ ପଡ଼ିଲା, ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଲା, ଗଛମାନେ ତାଙ୍କ ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଶୁଭ ହେଲା, ଅନେକ ଅନାରୋଗ୍ୟ ବାତାସ ବହିଲା। ଏହା ଏକ ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା—ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଡକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତି। ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ନେଲେ। ତଥାପି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ତୁରନ୍ତ ଶିରୋଛେଦ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଚିତ ଫଳ ପାଇଲେ। ଏହିପରି, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ, ତାହା କଦାପି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯଦି ବଡ଼ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଫଳ ମିଳେନି। ଏକ ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହାଠାରେ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଦାନ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ—ଏସବୁ ଅପରାପ୍ତ ହୁଏ ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବମାନେ, ନାରାୟଣ, ରୁଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ଭଗବାନ ଗଣପତିଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିସ୍ତାରିତ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। କେହି ଦେବଶୂରମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଚୁଲରେ ତଳା ହେଲେ, କେହି ହାତ ପା ଚାଲିଗଲା, କେହି ମୁହଁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ, କେହି ଚଳାଚଳ କରିପାରିଲେନି। ଏଠାରେ କେହି ଦେବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ପୋଷାକ, ଆଭୂଷଣ, ଅସ୍ତ୍ର, କବଚ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଅଭିମାନ, ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଗଣପତି ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଅଭିଜ୍ଞତାରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରି, ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି, ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଃଖରେ ତୁରନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଁଚିଗଲେ, କିଛି ଦେବମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ। ପ୍ରମଥ ଗଣମାନେ, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ଭୟଭିତ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେଙ୍କୁ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ହାତ, ପା, ଗଳା ଓ ଉଦରକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃପାରେ ପ୍ରଭାବିତ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରଥୀ ପରି ଆସି, ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ଏହି କ୍ରୋଧ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଦେବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଦୟା କରନ୍ତୁ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ, ରୋମଜମାନେ ସହିତ, ଓ ଶିଳାନ୍ତ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ଗଣପତି ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏବଂ ଦେବମାନେ, ଅବସର ଦେଖି, ଦେବଦେବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନିଜ ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଶୁଭ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, ରୁଦ୍ରର ଅବତାର; କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ରର ରୂପକୁ, କାଳ ଓ କାମଙ୍କ ଦେହ ନାଶକ, ଦେବମାନେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶିର ନାଶକ; ଡକ୍ଷଙ୍କ ପାପ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆମେ ଅପରାଧୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଛୁ, ଆମେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛୁ, ଭୟଭିତ; ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଆସିଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ, ଆକାଶରେ ଉପସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ ଶର୍ବ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ। ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ବିଷ୍ଣୁ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭିତ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରିଥିବା ହରା, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି କହିଲେ—"ଭୟ କରିବେନି, ଦେବମାନେ; ତମେ ମୋ ନିଜ ଲୋକ। କେବଳ ଦୟା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଛି।" "ଏହି ଅପରାଧ, ଅମୃତମାନେ, ଆମେ ମାଫ କରିଛୁ। ଆମେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତୁମର ସ୍ଥାନ ଓ ଜୀବନ ରହିବେନି।" ଶର୍ବଙ୍କ ଏହି ଅପାର ତେଜର କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ସନ୍ଦେହ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ସ୍ତୁତି ରଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଶକ; ଆପଣ କବି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ରୂପରେ ଦେଖାଦେଉଛନ୍ତି, ରଜସ୍, ତମସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ ଆପଣ।" "ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାପ ଶୋଧକ; ନିରାକାର ଆପଣ, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମନୋହର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ଚନ୍ଦ୍ର, ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ, ଶଙ୍କର; ସୂର୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।" "ସୀମନ୍ତିନୀ, ଯାଙ୍କର ପତି ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା।