ସେହି ସମୟରେ, ସେନାପତିଙ୍କ ଭଗବାନ୍ ସ୍ମିତହାସ୍ୟରେ, ସହଜରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚକ୍ରକୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ । ଏହି ଚକ୍ର ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା । ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ; ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ପରି ଏକ ହାତ ଉଠାଇ ରହିଲେ, ଯାହାରେ ଚକ୍ର ଲଗାଇ ଥିଲା । ବିଷ୍ଣୁ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ପାଥର ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ନିର୍ଜୀବ ପରି ହେବା ସହ, ଏକ ସିଂହ ଦନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ପରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ସେନାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସିଂହକୁ ଚୋଉଁଥିବା ବଂଶମାନେ ପରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧାଇଁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରୋଷରେ ଭରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଦ୍ର, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ହରି ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶର ଅବତାର ଭିରଭଦ୍ର, ନିର୍ଭୟ ଓ ଅପରାଜେୟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶୂରମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ହସରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ । ଶତମୁଖ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରି ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେହି ହାତ ବଜ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ହାତ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଅଶକ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା । ଏଭଳି, ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜ ଦମିତ ହୋଇଗଲା, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇପାରିଲେନାହିଁ । ଭୟରେ ଅଙ୍ଗ ଅଫଳାଇ, ସେମାନେ ପଳାଇ ଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧର ହତାଶାରେ, ଶୂରତା ଓ ତେଜରେ ଭୀତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ଏକେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଭିରଭଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତୀ, ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ମାଘ ମାସରେ ମେଘ ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ । ତାଙ୍କର ବହୁ ହାତ ଲୋହ ଗଦା ପରି ଦେଖାଉଥିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଅଗ୍ନିମୟ ସର୍ପ ପରି । ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦିଏ । ସେନାପତିଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ବାଣ ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଉଡ଼ୁଥିଲା । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭିରଭଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ସେନା, ବାଣବର୍ଷାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜୀବନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କଲେ । କେହି ଦେବତାଙ୍କର ହାତ କଟାଗଲା, କେହି ମୁହଁ ଛିଣ୍ଡାଗଲା, କେହି ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟିଗଲା; ଏହିପରି ଅମରମାନେ ଭୂମିରେ ଚୁଆଁ ହେଲେ । କେହି ଶରରେ ବିଦ୍ରୂତ ଦେହ, ଗଠଠି ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଚକ୍ଷୁ ଉପରକୁ ଉଠିଯିବା ସହିତ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, କେହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କେହି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଅଭିଲାଷା କଲେ । କେହି ନିଜେ ଅନ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଗଲେ, କେହି ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । କେହି ଆକାଶକୁ, କେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଭିରଭଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ । ଭୈରବ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ସହିତ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିନାଶକ ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ । ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଦୟନୀୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଦୟାଜନକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶୂରମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତ ନଦୀ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯାହା ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଉପସମ୍ଭାନ ଦେଉଥିଲା । ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଲାଲ ଚଦର ପରି ଦେଖାଉଥିଲା, ଅନ୍ଧକାର ରାତି ପରି, କୈଶିକୀ ରୂପ ହୀନ ହେବା ପରି । ସେହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ପୃଥିବୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ରବାତରେ ଉତ୍ତାଳିତ ହେଲା; ଅଗ୍ନିମୟ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ିଲା, ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଶାଖା ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଶୁଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅପମଙ୍ଗଳ ହାବା ବହୁଥିଲା; ହାୟ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ବିପରୀତ ଦିଶାକୁ ଯାଉଛି—ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଡକ୍ଷ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରଜାପତି । ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇଥିଲେ । ତଥାପି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଋତ୍ୱିଜ୍ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସହିତ, ତୁରନ୍ତ ଶିରଛେଦ ହେବା ଫଳ ଦିଆଗଲା—ଏହା ଅନୁଚିତ ଫଳ । ତେଣୁ, ଯାହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ, ତାହା କଦାପି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଶତଶ: ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ । ଯଦିଓ କେହି ମହାପାପ କରିଥାଏ, ଯଦି ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ଦାନ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ—ଏସବୁ ଶିବନିନ୍ଦାକୁ ପ୍ରିୟ ମନେ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ । ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ, ନାରାୟଣ, ରୁଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମିଶି, ସେନାପତିଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ଭୟ ଓ ବେଦନାରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ପଳାଇ ଗଲେ । କେହି ଦେବଶୂର ଖୋଲା କେଶରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, କେହି ଅଙ୍ଗ ଛିଡ଼ାଇ ଲୁଡ଼ୁଥିଲେ, କେହି ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କେହି ଅଚଳ ହୋଇଗଲେ । କିଛି ଦେବତା ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଅସ୍ତ୍ର, କବଚ ଛାଡ଼ି, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ଲୁଡ଼ିଗଲେ, ଗର୍ବ, ଅହଂକାର ଓ ବଳ ପରିତ୍ୟାଗ କରି । ଏଭଳି, ଅଭେଦ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଗଣପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ।